Diva Brünnhilde ontspoort als wijze witte dwerg

Terwijl haar nichterige personal assistent met zijn potjes en kammetjes door de kleedkamer loopt te tutten, horen we door de intercom de diva Bibi Schuhmacher Diego triomfen vieren als Brünnhilde, in Siegfried: The Musical. `Joop' heeft de bekende opera van Wagner bewerkt tot musical (,,Richard is geen Joop, en dat weet-ie''), en natuurlijk speelt Bibi de hoofdrol. Maar in het echte leven staat Bibi op het punt om te scheiden van de man die Siegfried speelt. Hij laat haar vallen voor een jong ding uit het koor, een nichtje van Katja Schuurman dat Joy Schuurman heet. Spoedig zal ook Joop zijn Bibi laten vallen en de hoofdrol aan Joy geven. Bibi geraakt aan lager wal. Zelfs het allochtonentheater wil haar niet hebben.

Kortom, met Brünnhilde 40+ had toneelcollectief Mugmetdegoudentand een verrukkelijk kleedkamerkomedie in handen. Joan Nederlof – die eerder als diva schitterde in de tv-series van de Mug: Hertenkamp en TV7 – is de aangewezen dame om de diva in haar vrije val vorm te geven. De tragiek van de oudere, afgedankte vrouw, voor de toeschouwer draaglijk gemaakt doordat de vrouw zo'n onverbeterlijke aanstelster is die weigert het lot te aanvaarden. Marcel Musters is precies op zijn plaats als de dienstbare maar ook ietwat valse nicht, de `beste vriend' van de diva. En het stuk biedt ruimte om commentaar te geven op het huidige theater en op de verschillen tussen de hoge en lage cultuur.

Maar blijkbaar vond de groep dit een te gemakkelijk succes, waarin ze bovendien te weinig van hun particuliere zieleroerselen kwijt konden, zoals in andere voorstellingen van de Mug. Dus laten Nederlof, die de tekst schreef, en regisseuse Alix Adams (voorheen Hendrien Adams) het toneelstuk in toenemende duisternis ontsporen.

In de eerste helft zit al een gênant clichématige monoloog van Nederlof over zichzelf als ,,broos bootje'' dat bedreigd wordt door de golven. In de tweede helft mag Marcel Musters op zijn beurt ook een tenenkrommende nachtmerrie vertellen: hoe de moslims de macht overnemen en hij in een Fries homokamp wordt gemarteld. Hij gaat ook nog even als de vermoorde Theo van Gogh op de grond liggen, in een al even smakeloze poging om naar de actualiteit te verwijzen. Over de ,,gezichten van het kwaad'' zou dit gaan, volgens de groep. Het gaat over vormeloze angstdromen, kun je beter zeggen. Het heeft in ieder geval weinig met de hoofdlijn te maken, en het gaat ten onder in vaag en ergerlijk gezweef.

Even lijkt het nog goed te komen met het toneelstuk als hierna nog een sterfscène volgt, waarin Nederlof op treffende wijze het rusteloze draaien van een stervende op haar ziekbed verbeeldt. Maar dan reïncarneert de dode diva in een dwerg met een witte krullenpruik en een Surinaams accent. Is dit een verwijzing naar het allochtonentoneelstuk Fatima en de witte dwerg waarvoor Bibi is afgewezen? Of is dit een verwijzing naar Tara Singh Varma, de politica die een nepkanker ensceneerde? De toeschouwer tast in het duister.

De witte dwerg praat een rijtje filosofische ideeën aan elkaar. Schopenhauer nuanceerde de vrije wil: de driften waren veel belangrijker. Kant schreef een commentaar op het Bijbelboek Job. Bibi wordt door tegenspoed verpletterd zoals Job dat werd in de Bijbel. En gelijk Job probeert zij ondanks alles vast te houden aan haar geloof. Maar in Nederlofs versie wordt dit gebanaliseerd tot een ,,geloof in jezelf''.

Het zal wel; de toeschouwer, die de ontsporing met almaar rijzende wenkbrauwen heeft aangezien, is dan allang afgehaakt, en is niet meer bereid om zich in Nederlofs wijsbegeerte te verdiepen.

Voorstelling: Brünnhilde 40+, door Mugmetdegoudentand. Tekst: Joan Nederlof. Regie: Alix Adams. Gezien: 26/3 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 28/5. Inl. 020-6163218 of www.mugmetdegoudentand.nl