Tv-verteller Bomans niet alleen een paljas

Wéér die vervelende Edison-uitreiking uit 1963, was mijn eerste reactie, toen ik Godfried Bomans voor de zoveelste keer een van de makkelijkste succesjes uit het humoristenrepertoire zag scoren: grapjes in het Nederlands maken, over een buitenlandse gast die daar niets van verstaat en zodoende niet anders dan schaapachtig voor zich uit kan kijken. Maar het fragment duurt maar kort, en het tweeluik Uitgesproken Godfried – waarvan de NCRV maandagavond het eerste deel uitzendt – heeft nog veel meer te bieden.

Wat de NCRV-veteranen Jan Fillekers en Henk van der Horst precies hebben gemaakt, laat zich lastig omschrijven. Een echte documentaire is het niet, daarvoor zijn de intermezzi tussen de fragmenten door te luchtig. En zo'n documentaire is trouwens al eens gemaakt door Coen Verbraak, in 2001 voor de NPS, waarin serieuze aandacht werd besteed aan Bomans' werk en de vele vrouwengeschiedenissen die tijdens zijn leven zo goed geheim bleven. Maar door de – soms amusante – gesprekjes met leden van het bloeiende Godfried Bomans Genootschap, is dit tweeluik toch net iets meer dan louter een compilatie.

Fillekers en Van der Horst presenteren Godfried Bomans (1913-1971) als ,,Nederlands eerste televisie-persoonlijkheid''. Dat is misschien iets te veel gezegd, en historisch gezien niet helemaal correct. Maar erg overdreven is het nu ook weer niet. Bomans was een tv-verteller naar Engels voorbeeld, die tegelijk toegankelijk en erudiet was. Zulke talenten zijn zeldzaam, zeker in Nederland. En hij wist zijn optreden des te pakkender te maken door er een paar excentrieke trekjes aan toe te voegen, die hij ongetwijfeld zeer bewust cultiveerde. ,,Hij speelde zichzelf'', zegt de acteur Reinier Bulder, die een paar jaar geleden een treffende gelijkenis met Bomans vertoonde in de theatervoorstelling Godfried, een opgewekt mens. ,,Hij wist het volgens mij precies.''

Het eerste deel van Uitgesproken Godfried vertoont fragmenten uit het tv-spel Hou je aan je woord uit 1961 (waarin de mede-panelleden Hella Haasse en Harry Mulisch tot zwijgen zijn gebracht), een tv-gesprek met Mies Bouwman uit hetzelfde jaar (waarin hij haar vaderlijk de fijne kneepjes van een interview doceert), en allerlei beelden uit de reisprogramma's die Bomans voor de NCRV maakte. Deel twee belooft een beeld van de religieus getinte uitzendingen uit 's mans tv-oeuvre, zoals de ontmoeting met zijn broer en zus in het klooster. Want hij was niet alleen de paljas van die Edison-uitreiking.

Dokument: Uitgesproken Godfried, NCRV, Ned.1, 22.45-23.40u. en volgende week het tweede deel.