Met TUI en Thomas Cook komt het niet meer goed

TUI en Thomas Cook, de grootste reisorganisaties, hebben bonje. Tot voor kort vlogen ze samen met HollandExel, maar nu deze maatschappij zo goed als ter ziele is ruziën de twee over de nasleep.

De bestuursvoorzitter van TUI Nederland gebruikt krachttermen. Steven van der Heijden voelt zich ,,verneukt'' en ,,in de zeik gezet'' door Thomas Cook. De concurrent zegde niet alleen plotseling de gezamenlijk vliegoperatie met HollandExel op, maar betichtte Van der Heijden – vorig jaar nog topman van Thomas Cook – ook van ,,mateloze arrogantie''. De TUI-topman trekt zich er niets van aan: Holland Exel, het vroegere speeltje van Erik de Vlieger, wordt deze of volgende maand onder een nieuwe naam ingelijfd als de eigen luchtvaartmaatschappij.

TUI en Thomas Cook kwamen anderhalf jaar geleden tot dezelfde conclusie: Martinair had een te sterke positie op de markt van vakantievervoer naar verre bestemmingen. Er moest een alternatief komen. De twee reisorganisaties sloten hiertoe in augustus 2003 een poolcontract met het toenmalige Air Holland. Ze garandeerden een vaste afname van stoelen. Air Holland bleek een slecht gemanaged bedrijf (in de lucht gehouden, naar achteraf bleek, met drugsgelden), maar er kwam meteen een nieuwe eigenaar in de persoon van de gretige zakenman Erik de Vlieger, die de maatschappij begin 2004 omdoopte tot HollandExel. De contracten met TUI en Thomas Cook nam hij over. Toen rond de jaarwisseling ook HollandExel in de problemen raakte stonden TUI en Thomas Cook andermaal voor de keus: doorgaan of stoppen. Ditmaal kozen ze voor verschillende oplossingen. TUI wenste HollandExel met een gezamenlijke financiële injectie in de lucht te houden. Thomas Cook zag er geen heil meer in en trok zich terug.

De bestuursvoorzitter van Thomas Cook, Gerard Helming zegt dat hij door TUI en de bewindvoerders van HollandExel voor het blok is gezet. ,,Ik werd op 3 februari 's avonds laat op het kantoor van de bewindvoerder van HollandExel gesommeerd. Holland Exel was net in surseance. Mij werd gevraagd om 1 miljoen euro te steken in HollandExel, TUI zou 3 miljoen fourneren. Zo niet, dan zou HollandExel per direct niet meer kunnen vliegen. Ik kreeg geen bedenktijd, geen enkele garantie voor continuïteit en zou het recht op ontbinding van het contract kwijtraken. Dus heb ik nee gezegd.'' De volgende dag zegde Thomas Cook het poolcontract op, waartoe het volgens een clausule (in geval van surseance van de vervoerder) gerechtigd was. Thomas Cook moest inderhaast alternatief vervoer regelen voor zijn klanten, hetgeen met moeite en tegen extra kosten lukte. Thomas Cook ging vervolgens in zee met `monopolist' Martinair voor het langeafstandsvervoer. Ook diende het bedrijf nog een claim in van 2,5 miljoen euro tegen de oorspronkelijke eigenaar van HollandExel, De Vliegers IMCA-groep, en kredietverzekeraar Atradius. Ofschoon beide zich garant hadden gesteld voor HollandExel, wees de rechter deze eis eerder deze week af. De materie was te ingewikkeld, er moet eerst meer onderzoek komen, oordeelde de rechter.

Het opzeggen van het poolcontract was tegen het zere been van TUI. Steven van der Heijden vermoedt dat Thomas Cook een vuil spelletje heeft gespeeld en al vóór de surseance plannen smeedde om HollandExel samen met Martinair onderuit te halen. Van der Heijden verwijst naar ILFC (het grootste bedrijf ter wereld voor het leasen van vliegtuigen) dat melding heeft gemaakt van contacten in januari met Martinair over de overname van een Boeing 767 die HollandExel leaste via ILFC. Martinair zou zo alvast zijn capaciteit willen vergroten, ervan uitgaande dat Thomas Cook een nieuwe klant zou worden. ,,Al weken voor de surseance van HollandExel waren Martinair en Thomas Cook bezig met dit scenario. We waren anderhalf jaar eerder een samenwerking aangegaan en dan blaas je hem op deze misselijke manier op.''

De rol van Van der Heijden is curieus. Hij was tot augustus vorig jaar de topman van Thomas Cook en maakte in april 2004 zijn overstap naar TUI bekend. In de maanden daartussen was hij in dienst van Thomas Cook, maar op non-actief gesteld. ,,In de tijd dat ik tussen twee banen in zat heeft Wim Desmet (vice-president Thomas Cook AG, red.) mij gevraagd om het contract met TUI te redden. Mijn voorganger bij TUI wilde dat contract namelijk verbreken en had de afspraken met Martinair al vrijwel rond. Ik heb de pool gered en Thomas Cook, op dat moment formeel nog mijn werkgever, een grote dienst bewezen. Een half jaar later word je dan zo in de zeik gezet. Thomas Cook heeft uiteindelijk gedaan wat TUI van plan was. Ik voel me verneukt.''

Wim Desmet zei eerder deze maand in Brussel dat HollandExel ,,van schandalen aan elkaar'' hing. Hij wenste geen verdere ,,opportunistische avonturen''. Van der Heijden betichtte hij van ,,mateloze arrogantie''. Desmet ontkende dat er sprake was van vooropgezette bedoelingen van zijn kant. Gerard Helming zegt dat Van der Heijden al in augustus 2004 buiten Thomas Cook om gesprekken voerde met HollandExel over samenwerking of overname. Hij gaat er van uit dat Van der Heijden `dik' was met Erik de Vlieger en graag met hem samenwerkte. Van der Heijden ontkent desgevraagd niet bewondering te hebben voor De Vlieger. ,,Het is een bijzondere man, ik houd van zijn non-conformisme. Maar het is echt absolute onzin te veronderstellen dat er anders dan zakelijke contacten bestonden tussen mij en HollandExel.''

Steven van der Heijden blijft bij zijn plannen HollandExel om te vormen tot een dochter van TUI Nederland. Er is tot nu toe 5 miljoen euro in het bedrijf gestoken, zegt hij. Tussen nu en enkele weken valt het besluit over TUI Airlines Nederland, zoals de werknaam luidt. Maar de vloot is klein: slechts drie beschikbare toestellen. Een incident deze week maakt duidelijk hoe hachelijk dat kan zijn. Een toestel onderweg uit Brazilië kreeg een motorstoring. Dat overkomt de beste maatschappijen en zoals vrijwel altijd liep ook dit geval goed af: het vliegtuig keerde veilig terug. Maar een vervangende machine was niet beschikbaar en pas dagen later arriveerden de passagiers in Nederland.

Gerard Helming prijst zich intussen gelukkig dat het `avontuur' met Holland Exel voorbij is en ,,in het belang van de klanten'' is vervangen door het ,,gerenommeerde'' Martinair. Thomas Cook zegt dat de prijzen van zijn reizen ondanks alle beslommeringen niet omhoog zijn gegaan.

Maar tussen TUI Nederland en Thomas Cook Nederland komt het voorlopig niet meer goed.