Logeren in historie

Provinciestadje Weimar is Duitse cultuur in geconcentreerde vorm. De schoonheid én de verschrikking van de Duitse geschiedenis is er overzichtelijk gegroepeerd in een romantisch dal.

Mager, bediende en manusje van alles, kon er niet over uit. Ze was het echt. Het was Charlotte Kestner. In zijn hotel. ,,Du Liebe Zeit, Frau Hofrätin.... Het huis heeft dus de eer en de onschatbare huldiging, de enige en echte, het origineel, als ik het zo mag formuleren....Kortom, het is me gegund, voor Werthers Lotte...''

Charlotte Kestner, geboren Buff, was één van de onbereikbare liefdes van de jonge Johan Wolfgang Goethe en inspiratiebron voor zijn bestseller Das Leiden des jungen Werthers. In Thomas Manns Lotte in Weimar gaat Kestner, inmiddels op leeftijd, op zoek naar de aanbidder uit haar jeugd. Met dochter en kamenierster neemt ze haar intrek in Gasthof Zum Elephanten, waar Mager haar verwelkomt.

Factotum Mager heeft nooit bestaan. De echte Charlotte Kestner heeft nooit in het hotel gelogeerd. En van opwinding in de foyer is op deze winterse dinsdag al helemaal geen sprake. Hotel en straten zijn vrijwel leeg. Buiten is het ijskoud, het seizoen voor Duitse cultuur begint pas met Pasen.

Over de marmeren vloer snelt een oude portier toe. Teleurgesteld kijkt hij naar de kleine rugzak. Desondanks loopt hij mee naar de lift en maakt geroutineerd reclame voor de Marlene Bar, voor sterrenrestaurant Anna Amalia en voor de regionale keuken in de Elephantenkeller. Vergeleken met Mager is hij de rust zelve. Zijn gast is dan ook niet het liefje van Geheimrat Goethe, maar een verkleumde buitenlander voor de kamer van 97 euro. (De duurste suite kost 550 euro).

Provinciestadje Weimar is Duitse cultuur in geconcentreerde vorm. De schoonheid én de verschrikking van de Duitse geschiedenis is er overzichtelijk gegroepeerd in een romantisch dal, op een gebied niet groter dan één vierkante kilometer. Mager: ,,Bij ons in Weimar bestaan geen grote afstanden, onze grootsheid schuilt in het geestelijke.'' Op de markt komen al die historische draden – de goede en de kwade – samen in één gebouw: Hotel Elephant. `Sinds 1696'.

Weimar, dat zijn Goethe en Schiller. Herder en Wieland. In Weimar componeerden Bach, Wagner, Schumann, Liszt en Mendelssohn-Bartoldy. Tolstoj was er ook. En allemaal waren ze gast in hotel Elephant. Goethe, die om de hoek woonde, vierde er zijn tachtigste verjaardag en dronk in de Elephantenkeller regelmatig madeira. Richard Strauss speelde in dezelfde kelder skaat. Op deze dinsdagavond eet Rolf Lukoschek, solofluitist bij de Staatskapelle Weimar, er met vrienden hoofdkaas om vervolgens een kaartje te leggen. Ook skaat.

In Weimar werd de eerste Duitse democratie uitgeroepen. Walter Gropius stichtte in Weimar de Bauhaus Akademie. In de jaren twintig bevolkten moderne kunstenaars daarom het stadje aan de Ilm: Kadinsky, Klee, en Feininger.

Weimar was niet alleen vooruitgang. Gropius moest met zijn Bauhaus de wijk nemen naar Dessau. Te progressief. Weimar hield meer van Hitler. En Hitler hield van Weimar. Tussen 1925 en 1939 bezocht Hitler de stad 38 keer. Elephant deed dan dienst als provisorische kanselarij.

Hitler liet het oude hotel afbreken en gaf architect Hermann Giesler opdracht voor nieuwbouw op dezelfde plek. Ook in dit geval bemoeide Hitler zich persoonlijk met indeling en materiaalkeuze. Zo bestelde hij een suite voor zichzelf, aan de achterkant, met uitzicht op de tuin. In 1938 liet hij zich vanaf het nieuwe `Führer Balkon' op de eerste verdieping toejuichen. Op de markt scandeerde het volk: ,,Lieber Führer, komm heraus, aus den Elephantenhaus.'' De strenge architectuur van Giesler wijkt sterk af van de overige gevels aan de markt, waarvan een aantal uit de Renaissance stamt. Maar het gebouw detoneert niet. Het balkon hangt er nog steeds. In een hoek staat een rode pop van toneelschuim: Charlotte Kestner, zoals Lili Palmer haar in 1974 in een film vertolkte. Werthers Lotte op Hitlers balkon.

De directie loopt niet te koop met de donkere episodes uit de geschiedenis. Het historisch overzicht dat op de kamer tussen hoogglans brochures ligt vermeldt wel de bouw van concentratiekamp Buchenwald, op de Ettersberg net buiten Weimar, maar niet de gastenlijst van de jaren dertig. Friederick Mennecke, euthanasiearts, sliep in het hotel als hij in Buchenwald bezig was met `selectie'.

,,We lopen er niet voor weg'', zegt directieassistente Stefanie Ahlers-Hestermann over het nazi-verleden van het hotel, ,,maar we leggen er ook niet de nadruk op.'' In de foyer hangt een kopie van de boodschap die schrijver Imre Kertész in 2003 in het gastenboek schreef. ,,Mijn levenservaring begon in Buchenwald. Mijn literaire ervaring begon met Thomas Mann. Vanavond is de cirkel rond.''

In 1955 werd Thomas Mann uitgenodigd om in Weimar een lezing te geven ter gelegenheid van de 150ste sterfdag van Schiller. Hij stelde één voorwaarde. Hij wilde per se in de Elephant logeren. Speciaal voor Mann werd het hotel, dat in de oorlog werd gesloten, daarom in allerijl heropend.

In het huidige hotel is Gieslers monumentale nazi-architectuur nog alom tegenwoordig. Zo wordt de Richard Wagner-zaal, de grote feestzaal in het hart van het gebouw, afgesloten door drie nissen met immense marmeren sponningen.

Opeenvolgende directies hebben van alles gedaan om de nazi-architectuur te verzachten, vertelt Ahlers-Hestermann. Het interieur bestaat nu uit een amalgaam van Bauhaus en Jugendstil. Veel bruin, zwart en messing. Soms vloeien de stijlen harmonieus samen, zoals in de eetzaal, soms sorteren de zwarte fauteuils een `nieuwgeld'-effect.

En overal hangt kunst. Ook als tegenwicht. Kleurrijke moderne kunst. De Duitse school van de `Junge Wilden' is sterk vertegenwoordigd. Jiri Georg Dokoupil maakte voor veertien nissen in de Wagner-zaal afbeeldingen geïnspireerd door de Ring des Nibelungen. Maar er hangt ook werk van Dix, Penck, Baselitz en Lüpertz.

Op de eerste verdieping wijzen vrolijke bartaferelen de weg naar suite 100. Het zijn `likeurrellen' van de oude rocker Udo Lindenberg, die ontdekte dat je ook kunt schilderen met Campari en Blue Curaçao. Suite 100, aan de achterkant, met uitzicht op de tuin, is nu de Lindenberg-suite. Naast de ingang hangt zijn hoed, en op een groot schilderij is hij samen met Goethe te zien. Als kanselier Schröder in de stad is, boekt hij steevast de Lindenberg-suite en slaapt dan onder een serie Lindenberg-tekeningen van Adam en Eva.

Toen de suite van Hitler eind jaren negentig werd overgedragen aan Lindenberg, kreeg het hotel boze brieven van nazi's, zegt Ahlers-Hestermann. En ook tegenwoordig ontvangt de directie sporadisch post van lieden die de Lindenberg-suite opvatten als heiligschennis. Op verzoek van het hotel stuurt de directeur van de gedenkplaats in Buchenwald dan een briefje terug.

Laat op de avond heeft een jonge portier dienst in de lege foyer. Als hij beleefd vraagt of de gast iets wil drinken, klinkt hij opeens een beetje zoals Mager: ,,Darf ich Ihnen etwas gutes tun?''

Weimar

Hotel Elephant

Markt 19

D-99423 Weimar

Tel. 0049 36438020

elephant.weimar@ arabellasheraton.com

www.arabellasheraton .com

Kamers: vanaf 97 euro (éénpersoons) tot 245 euro (tweepersoons)

Suites: vanaf 280 euro tot 555 euro.

Restaurant:

Zum Weissen Schwan

Restaurant met rijke geschiedenis en regionale keuken, vlak naast het woonhuis van Goethe.

Frauentorstrasse 23

Tel. 0049 36439087

www.weisserschwan. com