Klaas de Vries: Asielzoekers zijn gebaat bij meer openbaarheid

Gedetailleerde kennis over de achtergronden van individuele asielzoekers bevordert een serieuze discussie hierover. En het maakt betere controle op het beleid mogelijk, zegt ex-minister Klaas de Vries (PvdA) tegen Elsbeth Etty.

U staat bekend als criticus van de manier waarop minister Verdonk uitgeprocedeerde asielzoekers bejegent. Toch heeft u ingestemd met haar brief aan de Tweede Kamer waarin zij dreigt dossiers openbaar te maken van asielzoekers als zij de publiciteit zoeken.

,,Daar heb ik niet mee ingestemd.''

U heeft niet voor de motie van GroenLinks gestemd waarin haar werd gevraagd af te zien van het openbaar maken van persoonsgegevens van die asielzoekers.

,,De inhoud van Verdonks brief gaf geen aanleiding tot die motie. Het hangt er maar van af of het wettelijk beschermde, privacygevoelige gegevens zijn. Wat ik wel heb afgekeurd, is het radio-interview waarin Verdonk op haar bekende onbesuisde wijze met de openbaarmaking van asieldossiers dreigde. Daarover heb ik meteen gezegd: dat mag de minister helemaal niet. Haar brief is voornamelijk een uiteenzetting van de wettelijke beperkingen die schending van de privacy onmogelijk maken.''

Maar in die brief staat óók dat de minister in bepaalde omstandigheden `in het openbaar belang' bijzondere persoonsgegevens openbaar kan maken om asielzoekers af te straffen die meewerken aan publicaties in de media.

,,Uit het Kamerdebat daarover kwam duidelijk naar voren dat de minister zoiets op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens niet mág. Pas als Verdonk werkelijk vertrouwelijke gegevens naar buiten gaat brengen, is er reden voor protest. Dan krijgt ze een reuzengroot probleem met de Tweede Kamer.''

Het lijkt er toch op dat u akkoord bent gegaan met Verdonks poging om asielzoekers die met hun verhaal naar buiten willen komen af te schrikken. Ik citeer een paar krantenkoppen: `Kamer: dossiers asielzoekers mogen worden vrijgegeven' (De Volkskrant); `Kamer steunt opening dossiers gevluchten' (NRC Handelsblad); `Vrijgave asieldossiers mag' (Het Parool).

,,Heel vervelend dat het Kamerdebat zo in de media terecht is gekomen. Het komt niet overeen met wat er is gezegd, en zeker niet met wat ik heb gezegd. De kernvraag was: mag de minister iets rechtzetten wat in de media ten onrechte gebruikt wordt als argument tegen haar beleid of tegen de minister zelf. Die vraag zal ik altijd met ja beantwoorden. Als feiten niet kloppen, ben ik er voor dat die gecorrigeerd worden.''

Maar om onjuistheden recht te kunnen zetten, had ze niet hoeven dreigen met openbaarmaking van dossiers.

,,Ik denk niet dat ze daarmee mensen afschrikt. Eén van de belangrijkste chapiters in deze discussie gaat juist over mogelijkheden om asielzoekers die al zijn uitgeprocedeerd, toch nog uitzicht op verblijf in Nederland te bieden. Alle fracties ter linkerzijde, inclusief de PvdA, hebben als lijn: als Nederland niet in staat is geweest om in een jaar of vijf een asielaanvraag behoorlijk af te handelen, dan hoort Nederland daar consequenties aan te verbinden. Intussen zijn de levens van die asielzoekers doorgegaan, hun kinderen groeien hier op, vaak hebben ze in hun land van herkomst helemaal geen toekomst meer. Als er niet belangrijke contra-indicaties zijn, moet je zulke mensen gewoon een verblijfsvergunning geven. Soms heeft de Immigratie- en Naturalisatiedienst een dossier drie jaar laten liggen. Nog afgezien van het feit dat de overheid pas in de jaren negentig, na de wet-Cohen, in staat was op een efficiënte manier met asielaanvragen om te gaan. De minister kan in schrijnende gevallen alsnog een verblijfsvergunning geven. Maar er blijken zoveel schrijnende gevallen te zijn dat je moet zeggen: wees veel royaler voor asielzoekers die hier al zo lang zijn en ga accurater om met nieuwe gevallen. Want ook daar treden alweer vertragingen op die niet zouden mogen.''

Het punt was dat mevrouw Verdonk onder omstandigheden persoonlijke gegevens die mensen aan de overheid hebben verstrekt, naar buiten wil brengen. Dat is toch bedreigend?

,,Nee, het maakt de asielzoekers niets uit. Als ze niet naar buiten treden, krijgen ze een briefje `U moet weg'. Als ze wel naar buiten treden, kunnen ze iets bereiken. Verdonks manier van doen is niet zozeer bedreigend als wel denigrerend voor asielzoekers. Ze worden door haar uitspraken over het openbaar maken van dossiers om onjuistheden in hun verhalen recht te zetten, voorgesteld als mensen die per definitie leugens vertellen. Ik hecht aan zoveel mogelijk openbaarheid om erachter kunnen komen wat Verdonk als leugens aanmerkt en op welke punten ze denkt de media te moeten corrigeren.''

Het gaat verder dan correcties. De minister probeert publicatie te voorkomen van het soort verhalen dat Volkskrant-columnist H.J. Schoo `barmhartigheidspornografie' noemt. Hij prees de Tweede Kamerfractie van de PvdA die `ermee instemde dat Verdonk zo nodig nuchtere feiten stelt tegenover de emotionele agitprop die wordt bedreven met individuele lijdensverhalen.'

,,Ik vind het ongelooflijk schandalig om verhalen in de media over asielzoekers te bestempelen als barmhartigheidspornografie. Zulke verhalen moeten juist gepubliceerd worden. Het gaat altijd om individuele gevallen. Daaraan toets je of het beleid zorgvuldig is. De term barmhartigheidspornografie kan alleen maar in de mond worden genomen door iemand die het woord barmhartigheid niet begrijpt. Het is een beledigende manier van spreken over aandacht in de media voor schrijnende gevallen onder asielzoekers. Voor mij is barmhartigheid een wezenlijk begrip en dat hoort het in onze samenleving óók te zijn.''

Dan begrijp ik er nog minder van dat u geen afstand heeft genomen van de brief van Verdonk. Dat was toch een aankondiging dat zij het wil afstraffen, als asielzoekers een openbaar beroep op barmhartigheid doen? De dag na het Kamerdebat waarin u haar niet wilde afvallen, werd bekend dat de regering aanstoot neemt aan de tv-serie `26.000 gezichten' waarin asielzoekers worden geportretteerd en dat Verdonk leges wil heffen op brieven waarmee asielzoekers zich tot haar richten.

,,Dat heeft allemaal te maken met die ene wens van de minister om het debat niet over individuele gevallen te laten gaan, terwijl dat juist wél moet. Ik vind het vervelend dat Verdonk dreigende taal uitslaat, maar in principe ben ik niet tegen meer openbaarheid over asielzoekers. Openbaarheid kan een serieuze discussie alleen maar bevorderen en maakt het ook mogelijk dat wij als Kamer de minister beter kunnen controleren. In anderhalf jaar tijd zijn er zeventien Kamervragen gesteld over individuele zaken, waar voor een deel vertrouwelijke antwoorden op zijn gekomen, die mijn medewerkers niet eens mogen lezen. Die vertrouwelijkheid is vaak helemaal niet nodig, omdat de gegevens door de asielzoeker ook aan Kamerleden zijn verstrekt.

,,Als bijvoorbeeld een Iraniër die de grootste verschrikkingen achter de rug heeft daarover vertelt, wat is dan het belang van de Nederlandse staat om zo iemand alsnog naar de uitgang te verwijzen en niet tot schrijnend geval te bestempelen? Ik ben nu al een jaar bezig met iemand die is uitgezet naar Spanje, Andrej Donorov, en daar dood is gegaan. We hebben daar een vertrouwelijk overleg in de Kamer over gehad, in april krijgen we een openbaar overleg, maar de interessantste gegevens liggen hier vertrouwelijk in de kelder en daar ben ik zeer tegen. Als de betrokkenen ermee instemmen, hoor je zulke zaken in het openbaar te kunnen bespreken. Verdonk probeert daar paal en perk aan te stellen. Zij heeft liever geen individuele gevallen in de pers, want elk geval is een probleem en zet een vraagteken achter haar beleid.''

En dus schildert de minister asielzoekers en journalisten die hun verhalen optekenen als leugenaars af en u legt zich daarbij neer.

,,Ik heb ik het Kamerdebat tegen Verdonk gezegd dat de klacht van journalisten vaak is dat de IND of zijzelf niet reageert op hun vragen, als zij proberen feiten te checken. Dan moet ze ook niet raar opkijken als er fouten in die verhalen staan. Mensen die proberen iets te controleren, moeten op een fatsoenlijke manier antwoord krijgen. Tot nu toe gebeurt dat nauwelijks en dat vind ik schandelijk.

,,Tegelijkertijd zou ik het ontzettend dom vinden, als journalisten en de makers van `26.000 gezichten' zich door die opmerkingen over het openbaar maken van dossiers zouden laten intimideren. Ze moeten doorgaan met het opschrijven en uitzenden van portretten, zodat de samenleving zich een oordeel kan vormen over het beleid van Verdonk. En als asielzoekers feitelijke onjuistheden debiteren, moeten die kunnen worden rechtgezet door de minister. Zolang ze dat doet op een manier die binnen de wet past en iemand geen onevenredige schade toebrengt, levert dat alleen maar een beter debat op over de vraag of mensen die hier al jarenlang wonen, uitgezet moeten worden naar een land waar ze niets meer mee hebben.''