Kardinalen ruiken de macht in het Vaticaan (Gerectificeerd)

De paus is ziek, maar de bestuursmachine in het Vaticaan draait voort. Er worden straks nieuwe kardinalen benoemd. Grote vraag is wie dat nu doet.

De wereld van Johannes Paulus II krimpt snel. Hij volgt op tv hoe zijn kardinalen de paasrituelen leiden en zijn boodschappen voorlezen. Hij hoort ze vertellen hoe het met hem gaat, zoals op witte donderdag, toen zijn vervanger Giovanni Battista Re zei: de paus geeft blijk van ,,een serene overgave aan God die hij verbindt met het mysterie van het kruis''.

Johannes Paulus II is opgesloten in zijn voortschrijdende ziekte. De verwachte verbetering na het vertrek uit het ziekenhuis op 13 maart is uitgebleven. Zijn stem heeft sindsdien niet meer in het openbaar geklonken. Hem rest weinig meer dan regeren in beelden: preken met zijn lijdend, maar zwijgend lichaam.

Een strategie die nog wonderbaarlijk werkt als hij de kracht vindt om zich tot zijn raam te verplaatsen. Ook met zijn van pijn vertrokken grimassen en zijn zegenende hand weet hij de gelovigen op het Sint Pietersplein dan te begeesteren. Ze juichten hem woensdag nog toe: ,,Forza zijne heiligheid'', ,,Houd stand!'' en ,,We houden van je!'' Maar de vraag is of hij ook binnen de muren van het Vaticaan dat effect weet te sorteren.

De decaan van de kardinalen, de Duitser Joseph Ratzinger, deed gisteravond op de Italiaanse tv in ieder geval zijn best het beeld te verdedigen van een paus die de touwtjes in handen heeft. Volgens hem zijn er de afgelopen periode ,,nooit problemen geweest bij het besturen van de kerk''. De paus is volgens hem ,,volstrekt helder van geest'' en beschikt over ,,de capaciteit om het essentiële te kiezen en te regeren. Lijdend, met weinige, maar essentiële beslissingen.''

Getrouwen beweren dat de paus binnenskamers nu en dan nog zachtjes praat, maar duidelijk is dat het allang voorbij is met de lange werkdagen. Hij moet rusten, herstellen en spraakoefeningen doen. Vrijwel niemand ontmoet hem nog. En nu hij met vloeibaar voedsel wordt gevoed zijn de werklunches met de belangrijkste kardinalen geschrapt; juist de momenten waarop hij hen kritisch kon bevragen en controleren.

Was het voor een gezonde Johannes Paulus al moeilijk om alle kerkinstituties aan te sturen, hoe kan hij dat nu nog doen, zo luidt de vraag. Vroeger las hij de vele documenten die de curie-kardinalen schreven, en tekende hij deze veelal pas na controle. Nu moet hij dat papierwerk grotendeels ongezien laten passeren. Juist hierdoor is de macht van een viertal toch al centrale kardinalen gegroeid. De facto zitten zij aan de knoppen in de katholieke kerk met haar miljard volgelingen. En helemaal in harmonie schijnt dat niet te gaan. Met name ,,twee secretarissen zijn volop aan het touwtrekken'', zo citeert La Repubblica een kardinaal.

Eén van hen is de persoonlijk secretaris van de paus, de Poolse kardinaal Stanislaw Dziwisz. Een absoluut vorst als Johannes Paulus II beschikt niet over officiële vervangers, zeg maar vice-pausen, maar degene die die functie het meest benadert is deze 65-jarige don Stanislaw.

[Vervolg PAUS: pagina 5]

PAUS

Paus Sodano is het machtigst

[Vervolg van pagina 1]

De Poolse kardinaal Dziwisz begeleidt de paus al zijn gehele pontificaat en week ook in het ziekenhuis niet van zijn zijde. Hij is dagelijks het dichtst bij de troon, het centrum van de macht.

Hoe zwakker de paus, des te sterker zijn persoonlijk secretaris, zo luidt de regel in het Vaticaan. En dat lijkt te kloppen. Dziwisz bepaalt wie de paus mag ontmoeten en organiseert de zeldzame publieke optredens van Karol Wojtyla.

Dziwisz heeft het vaak aan de stok met die andere secretaris, Angelo Sodano, de staatssecretaris (een soort premier van het Vaticaan). ,,Ze zijn het bijna over niets eens'', zo klinkt het in de Vaticaanse wandelgangen.

Formeel is de 77-jarige Sodano de machtigste man. Hij leidt namens de paus de Romeinse curie en de stadsstaat Vaticaan, en is een filter tussen de paus en de kardinalen die de diverse congregaties (ministeries) besturen.

Daar waar kardinalen zich in bijzondere gevallen direct tot de paus konden richten, moeten ze zich nu eerst bij de staatssecretaris melden. Die beslist in moeilijke kwesties of hij zelf een besluit kan nemen, of hij met de paus moet overleggen, of dat de kardinaal zelf naar de paus moet gaan. Sodano ontmoet de paus met regelmaat om belangrijke zaken te bespreken, maar krijgt alleen toegang als Dziwisz dat toestaat.

Sodano zal op eerste paasdag de belangrijke mis leiden waar de paus, als hij daartoe in staat is, zijn stem zal verheffen om de paaszegen uit te spreken.

Beoogd opvolger van Sodano en nu al heel machtig is de Italiaanse kardinaal Giovanni Batista Re. Hij is prefect van de Congregatie voor de bisschoppen en bereidt de bisschopsbenoemingen voor die ook nu dag in dag uit doorgaan.

Tot voor kort besprak de 71-jarige Re de bisschopsbenoemingen altijd met de paus. Deze week zou Re de lijsten met namen aan de deur van het pauselijk appartement hebben moeten afgeven aan Dziwisz. Of de verzwakte paus de dossiers heeft gelezen is de vraag.

De vierde kardinaal, maar zeker niet de minste, is de al genoemde zeer invloedrijke 77-jarige Ratzinger, die bij veel kenners hoge ogen gooit om de paus op te volgen.

Hij is prefect van de Congregatie van de geloofsleer en aldus de verdediger van de katholieke doctrine. Daarnaast is hij de decaan van het college van kardinalen.

In die laatste hoedanigheid kan hij veel invloed uitoefenen op het uiterst belangrijke aanstaande consistorie waar opnieuw een aantal kardinalen zal worden gecreëerd.

Met een paus aan het einde van zijn leven is dit een zeer precaire aangelegenheid. Er zouden twaalf namen op een lijst staan. Zij kunnen doorslaggevend worden bij de volgende pausverkiezing. De vraag is wie uiteindelijk beslist over deze lijst. De paus zelf? Dziwisz? Of is de druk van mogelijk pauskandidaat Ratzinger niet te weerstaan? Niemand die het weet.

Wat wel duidelijk is, is dat de spanning stijgt in het Vaticaan. Er zijn meningsverschillen, bijvoorbeeld over de apocalyptische toon die Ratzinger gisteren aanhief bij de Via Crucis: ,,Juist in dit uur van de geschiedenis leven we in de duisternis van God... Heer, vaak lijkt ons Uw kerk als een zinkende boot, maar wij zelf zijn het die [de kerk] bevuilen... We trekken U met onze val omlaag en Satan lacht.''

Vannacht gaat Ratzinger in de Sint Pieter als vervanger van de paus voor bij de viering van de opstanding. Wellicht dat dit tot hernieuwde eendracht leidt.

Rectificatie

In het artikel Kardinalen ruiken de macht in het Vaticaan (26 maart, pagina 1) wordt Stanislaw Dziwisz, persoonlijke secretaris van de paus, kardinaal genoemd. Dziwisz is geen kardinaal, maar aartsbisschop van San Leone.