Indiase medicijnenwet veroorzaakt onrust

Het Indiase parlement heeft deze week een nieuwe patent-wet aangenomen. Volgens belangengroepen zijn vooral aids-patiënten in arme landen de dupe.

Leena Menghaney ziet er uit als iemand die een paar nachten heeft overgeslagen. Ze is de afgelopen dagen constant bezig geweest met lobbyen, politici te overtuigen van het waarom ze tegen de Indiase patent-wet moesten stemmen. Een ontluisterende ervaring.

,,Er waren toch veel parlementariërs die je eerst moest uitleggen wat een patent was. Dat maakte het lastig. Ook de media begrepen aanvankelijk niet goed wat er op het spel stond. Dat is heel triest. Er is hier daardoor vrij weinig discussie geweest over dit onderwerp'', zegt de advocate van de Lawyers Collective HIV/Aids Unit, een advocatencollectief dat opkomt voor belangen van aids-patiënten in India.

Voorlopig heeft Menghaney tevergeefs al die lange nachten gemaakt. Afgelopen woensdag ging het Indiase parlement akkoord met een nieuwe patentwet, die onder druk van Wereld Handelsorganisatie (WTO) tot stand is gekomen.

De wetgeving die het namaken van medicijnen met patenten verbiedt, kan verstrekkende gevolgen hebben. De enige die nog een streep kan zetten door de wet is Abdul Kalam, de president van India. Op hem hebben de belangenorganisaties nu hun hoop gevestigd.

Jarenlang is India kampioen geweest in het produceren van supergoedkope generieke – merkloze – medicijnen, onder meer tegen kanker en aids. De Indiase wetgeving kende geen patenten op het eindproduct, alleen op het productieproces.

Handige Indiase bedrijfjes speelde daar op in – er zijn er een paar duizend die vaak maar één of twee soorten medicijnen produceren. Zij maakten geneesmiddelen, die tot stand waren gekomen volgens een ander proces, maar dezelfde werking hadden.

Volgens Artsen zonder Grenzen is ongeveer 50 procent van de 700.000 gebruikers van antiretrovirale middelen (HIV-remmers) in ontwikkelingslanden in Afrika, Azië en Latijns Amerika afhankelijk van de Indiase generieke aids-medicijnen

In een kantoortje met een inrichting die rechtstreeks uit het DDR-tijdperk afkomstig lijkt te zijn, schetst Menghaney de gevolgen van de Indiase praktijk. ,,De goedkope productie heeft er toe geleid dat de eerste fase aids-medicijnen, de cocktail die je de eerste 36 maanden neemt, in plaats van 10.000 dollar per jaar maar 250 dollar per jaar hoefde te kosten.''

Een ander bijkomend voordeel van de Indiase praktijk was bijvoorbeeld de ontwikkeling van één pil voor de eerste fase. ,,Drie pillen van de cocktail die waren ontwikkeld door verschillende bedrijven met hun eigen patenten, zijn in India samengevoegd in één generieke pil, een stuk prettiger en goedkoper voor de patiënten'', vertelt de advocate. ,,Dat soort innovaties krijg je niet als bedrijven blijven hangen aan hun patenten en belangen.''

Een Indiër met aids is maandelijks ongeveer 1.200 rupees (21 euro) kwijt voor de medicijnen in de beginfase. ,,Hier is dat al snel eenderde van het minimuminkomen. Als de kosten omhoog gaan, worden de medicijnen onbetaalbaar voor de armen.''

De nieuwe wet geldt voor alle medicijnen met patenten die na 1995 op de markt zijn gebracht. Dat is in zekere zin een meevaller. Volgens de Indiase minister van Handel en Industrie, Kamal Nath, zal de wet 97 procent van de in India geproduceerde geneesmiddelen, waaronder ,,zo'n 350 levensreddende medicijnen'' niet raken. Bovendien, zo redeneert Nath, komen er nog genoeg medicijnen aan om na te maken als gevolg van het aflopen van patenten.

Ja, dat is waar, zegt ook Menghaney. Maar er zit volgens haar nog wel een addertje onder de gras. De wet is onduidelijk over bepaalde zaken, zegt zij. ,,Bedrijven kunnen patenten aanvragen op basis van innovatie. Hoe ingrijpende die innovatie moet zijn, staat niet helder omschreven. De wet geeft de ruimte om op basis van een kleine aanpassing alsnog een patent aan te vragen voor een oud medicijn. Als dat gebeurt, zal de prijs ook weer stijgen. En dan heb ik het eigenlijk nog niet over echte innovaties in de toekomst, die misschien levensreddend zijn, maar door de patenten onbetaalbaar. Wat heb je daaraan als je doodgaat.''