Iederwijs 2

Is Iederwijs elitair? Jazeker. Want Iederwijs is duur. Op kleine, ongesubsidieerde, particuliere schooltjes wordt `onderwijs' gegeven. De leraren - sorry: begeleiders - zullen het niet voor niks doen. Huisvesting, verwarming, verlichting, lesmateriaal, het moet allemaal uit de portemonnee van de ouders komen. Geen kind van een achterstandgezin zal er terechtkomen. En dat is maar goed ook. Want Iederwijs is een zotte rage, die – hoop ik – spoedig zal uitdoven.

Kinderen zijn gewoon mensen. Geef ze de vrije hand en ze zullen er, op enkele uitzonderingen na, een potje van maken.

Iederwijs lijkt een beetje op de maatschappij die Rousseau in zijn Contrat social beschreef: alle macht berust bij de collectiviteit; geen dwang van bovenaf. In zijn Émile ou de l'Éducation stelde hij dat het hart boven het verstand moet worden gesteld. Net Iederwijs dus. Rousseau was een theoreticus. In de praktijk bracht hij niets terecht van de opvoeding. Zijn vijf, bij Thérèse Levasseur verwekte kinderen bracht hij onder in een vondelingengesticht. Émile was en bleef een boekenfiguur.

Is dan nooit de schone utopie van volledige vrijheid voor het opgroeiende kind in praktijk gebracht? O, zeker wel. In 1859 stichtte Tolstoi in zijn geboorteplaats een school `waar de kinderen zelf hun leerstof mogen kiezen, waar ze zoveel werken als hun bevalt, waar ze plaats zullen nemen naar eigen goedvinden: op de tafels, de grond, de knieën van hun kameraden. Een school die in het begin een chaos zal zijn, maar waar door de werking van natuurlijke krachten een volkomen orde te voorschijn zal treden.' Dat is mooi, maar het werd niks.