Groen pigment in verf oude meesters blijkt mythe

Groene koperhoudende glaceerverf op olieverfschilderijen van oude meesters als Frans Hals, Rafael en Titiaan blijkt anders van samenstelling dan altijd is gedacht. Niet koperresinaat, gemaakt door het pigment verdigris (een groen koperzout) op te lossen in warm vernis, is door schilders gebruikt maar fijngewreven verdigris gemengd met een koude olie of vernis.

Dat concludeert de Amsterdamse kunsthistorica Margriet van Eikema Hommes na diepgaande studie van oude verfrecepten en -technieken. Op basis van haar promotie-onderzoek publiceerde ze het boek Changing Pictures, Dicolaration in 15th-17th-Century Oil Paintings.

Van Eikema Hommes achterhaalde dat het misverstand rond 1914 de wereld in is geholpen. De chemicus Laurie vond toen twee oude recepten voor groene verf waarbij het verdigris werd opgelost in warm vernis. Die recepten, zo ontdekte Eikena Hommes, waren bedoeld voor glas meubels en metaalfolie. Lauries handelwijze is een typisch voorbeeld van verkeerd gebruik van oude bronnen: zoeken tot je een passend recept in handen lijkt te hebben en vervolgens geen aandacht meer hebben voor andere bronnen die dat resultaat tegenspreken.

Van Eikema Hommes bestudeerde recepten en technieken uit verschillende periodes en landen. Ook maakte ze de verven volgens de oude recepturen na. Het onderzoeksresultaat is voor conservatoren van belang: een verkeerd idee over de verf leidt gemakkelijk tot onheil.