Europese Unie dumpt haar eigen principes

In een week tijd twee kernpunten van de Europese Unie deels van hun kracht ontdoen: dat kan alleen de Unie zelf. De stampij die in Frankrijk werd gemaakt over de Europese dienstenrichtlijn van oud-eurocommissaris Bolkestein resulteerde deze week op een EU-top in een poging tot tijdrekken. Het richtlijnvoorstel is ,,nog niet geheel bevredigend''. Daarom moet er nog veel gebeuren om ,,brede consensus'' te bereiken. Het heet dat de essentie ervan overeind blijft, maar te vrezen valt dat Europa een slap aftreksel krijgt van wat Bolkestein met liberalisering van de diensten bedoelde; een compromis dat niet in de geest is van een liberalere, economische unie. Een ander aangetast kernpunt betreft de EU-begrotingsregels. In de afspraken hierover mogen lidstaten zich op uitzonderingen beroepen als hun begrotingstekort hoger is dan 3 procent van het bruto binnenlands product, de strenge norm die de EU ooit zelf vaststelde. Deze versoepeling is verslapping: een stap op weg naar het einde van het Stabiliteitspact van de eurolanden. Beide zaken laten zich moeilijk rijmen met de wens van de leiders de EU-economie te hervormen.

Minister Zalm (Financiën, VVD) vindt de uitleg die aan het akkoord over de begrotingsregels wordt gegeven te eenzijdig. In de wijzigingen zijn volgens hem ook elementen van meer discipline te vinden. Maar de liberale bewindsman kan zijn ogen niet sluiten voor de negatieve reacties van de financiële markten en de Europese Centrale Bank. Markten liegen niet. Integendeel, ze leggen in dit geval genadeloos de zwakte bloot van een schikking die uitnodigt tot marchanderen. Het gedoe met de dienstenrichtlijn is net zo smakeloos. Politici en vakbonden in een aantal lidstaten gingen er eens ouderwets tegenaan. Liberalisering van de diensten betekent in hun visie `sociale dumping'. De richtlijn maakt het bedrijven mogelijk werknemers in andere landen van de Unie te laten werken volgens de regels die in het land van oorsprong gelden. Aldus zou een Poolse glazenwasser met zijn slechtere CAO het werk van zijn duurdere Franse collega kunnen overnemen.

De retoriek hierover in met name Frankrijk bereikte de afgelopen week een dieptepunt. Bolkestein was Frankenstein, en als zo'n kreet zich eenmaal in de geest van de kiezers heeft genesteld, weten politici wat hun te doen staat. De waarheid is dat Bolkesteins voorstel voor liberalisering van diensten een logisch vervolg is op het Europese principe van vrij verkeer van personen en goederen; dat zijn richtlijn eerder arbeidsplaatsen schept dan vernietigt en dat het met de Pool die een Franse, Duitse of Nederlandse baan afpakt, in de praktijk wel zal meevallen. Er is een taal- en afstandsbarrière, en afgezien daarvan hebben de West-Europese lidstaten in dezen vooral zichzelf te vrezen. Aan de onderkant van hun arbeidsmarkt zitten geen Polen die profiteren van de dienstenrichtlijn, maar illegalen die in een zwart circuit zonder CAO het vuile werk opknappen. Over sociale dumping geproken.

Economie is politiek. Bij zowel het Stabiliteitspact als de dienstenrichtlijn voeren wantrouwen jegens de EU en Duitse en Franse nationale belangen de boventoon. President Chirac kan zich geen `nee' permitteren op 29 mei, de dag dat zijn land zich in een bindend referendum uitspreekt over de Europese Grondwet. Een `ja' betekent vernieuwing van zijn mandaat; een `nee' is voor hem de politieke woestenij. Opiniepeilingen tonen groeiend Frans verzet tegen de Europese constitutie. In Duitsland heeft bondskanselier Schröder rekening te houden met voor hem tegenvallende resultaten van regionale verkiezingen. Angst is hun beider raadgever; EU-regels en langetermijngroei zijn de gemakkelijke slachtoffers. Dat een politieke unie niet strookt met de Europese werkelijkheid, was bekend. Nu worden ook fundamenten van de economische unie uit politiek opportunisme gesloopt – een teken aan de wand.