Een cadeautje uit Dalmatië

Zadar is handzaam, in een halve dag kan men de indrukwekkende bezienswaardigheden in de autoloze binnenstad bekijken.

Berg je maar als in Zadar de bura waait. Die gure noordenwind – met een gevoelstemperatuur van min 10 – jaagt wandelaars diep in hun jassen, de weinige gesproken woorden bevriezen tot cartoonwolkjes. Geen nood voor het merendeel der toeristen: die komen pas in april naar Kroatië en dan is het buiten allang behaaglijk warm. De bura heeft ook haar voordelen, zij blaast de lucht schoon en biedt zo een fraai vergezicht op het Velebit-gebergte, vijftig kilometer verderop. En de wind perfectioneert de lokale delicatesse: gedroogde ham (pršut).

Zadar, Kroatisch havenstadje aan de Adriatische Zee, is drieduizend jaar oud. Dar betekent cadeau, za is voor. Een stad als presentje, van wie en waarom weten de Zadarezen niet meer, dat is al zo lang geleden, ze houden het op een geschenk van boven. Maar in hun lange geschiedenis kregen de inwoners van de stad het leven bepaald niet cadeau. Eigenlijk is het een wonder dat er nog iets van het oude Zadar is overgebleven, want de stad werd door de eeuwen heen vele malen belaagd en in de as gelegd. De laatste grote verwoesting had plaats in de Tweede Wereldoorlog, toen tweederde van het stadje – in Italiaanse handen – door geallieerde bombardementen werd getroffen.

Materieel gezien heeft Zadar in de burgeroorlog (1991-1995) minder geleden. Hier en daar vindt men nu nog `verse' kogelgaten en andere oorlogssporen, maar verder ziet de stad er opvallend verzorgd en welvarend uit. De stad ligt op een landtong, en voor wie van zee komt verscholen achter drie rijen eilanden. Ooit was de stad geheel ommuurd en daardoor een bijna onneembare vesting. Delen van de muur en twee stadspoorten zijn bewaard gebleven. Gids Gordana Peric gaat ons voor, via de Kopnene vrata (de landpoort), op een struintocht door de nauwe straten en stegen van de oude, autovrije binnenstad. Uit de tijden van overvloed zijn vele fraaie Venetiaanse herenhuizen en kerken bewaard gebleven. Enkele straatjes, aangelegd in de veertiende en vijftiende eeuw, zijn nog bedekt met de originele marmeren tegels, glimmend glad uitgesleten, maar schier onverwoestbaar.

Op het Narodni Trg, het Volksplein in het hart van de stad, is het in alle jaargetijden goed toeven. Door de beschutting kan men in de winter al op het terras zitten om koffie of maraškino, kersenlikeur. 's Zomers zorgen de heldere muren voor koelte en schaduw. Het centrum heeft een levendige uitstraling, mede te danken aan de vestiging van enkele universiteitsgebouwen. De stad is lekker handzaam, in een halve dag kan men de meeste bezienswaardigheden bekijken.

Het meest fascinerende bouwwerk is de 27 meter hoge Donatuskerk uit de negende eeuw, gelegen aan het antieke Romeinse forum. De kerk is mooi door zijn eenvoud: geen tierelantijnen of opsmuk, maar een simpele, cilindervormige toren, gemaakt van `gerecycled' materiaal. In het fundament en de muren herkent men resten van Romeinse zuilen, grafzerken en mozaïekfragmenten. De kerk dient niet langer als godshuis; het is nu dankzij een voorbeeldige akoestiek een theater voor klassieke zomeravondconcerten.

Er schuin tegenover ligt het benedictijner klooster waar nonnen waken over een zeldzame collectie religieuze kunst en juwelen, die teruggaat tot de achtste eeuw. Met name de gouden en zilveren sieraden uit de vroege Middeleeuwen, toen Zadar een rijke stad was, zijn van een oogverblindende schoonheid. Wie de achtergrond van de voorwerpen wil weten doet er goed aan in de kiosk een gidsje te kopen, want de informatie bij de vitrines is summier en soms in zijn geheel weggelaten.

Voor de Kroaten vormt de kerkkunst zoals voorheen een onderdeel van hun religieuze beleving (87 procent van de 4,5 miljoen Kroaten is katholiek). Aan de rijk versierde, kostbare gouden armen die ooit dienden als cadeaus onder de gegoede stand, en nu achter glas in het klooster fonkelen, hecht men evenveel betekenis als aan ogenschijnlijk waardeloze relikwieën. Zo koesteren de nonnen ook een heuse splinter van het houten kruis van Jezus en een miniem stukje van de spons waarmee Zijn dorst werd gelest. Elders, in de Simeonskerk, staat een zilveren sarcofaag met de beenderen van de heilige Simeon, volgens de overlevering een vroom man in Jeruzalem die de Messias ontmoette. Komen de voorwerpen werkelijk uit het Heilige Land en zijn de overblijfselen in de kist echt van de heilige Simeon? ,,We hebben dat soort dingen nooit onderzocht'' zegt pater Pavao Kero, ,,dat is ook niet nodig, het heet Geloof, mijn zoon.'' Omdat de kunst en de gebouwen van Zadar zó mooi zijn, geloven wij voor deze ene keer ook.

Zadar

Croatia Airlines vliegt dagelijks vanaf Schiphol naar Zadar met een overstap in Zagreb (losse vlucht kost rond de 282 euro). Touroperator I. D. Riva Tours (www.idriva.nl) in Rotterdam is gespecialiseerd in reizen naar Kroatië. Achtdaagse vliegreizen in mei en juni naar Zadar zijn te krijgen rond de 500 euro per persoon, met halfpension onderdak in goede hotels. In juli en augustus liggen de prijzen hoger. Met eigen auto kan ook; tussen Zagreb en Split ligt een nieuwe snelweg.

Zadar kent menige konoba (bistro) of kavana (café). Kroaten houden van goed en gezond eten: verse groenten, fruit en vlees, veel olijfolie en rode wijn. Zeer aan te bevelen is pršut. Zo maken de Kroaten hun delicatesse: een mooie varkensham van eigen kweek wordt enige tijd onder een gewicht met zout gelegd. Daarna volgt de rookkamer. Ten slotte wordt de ham te drogen gehangen in de buitenlucht waar de bura de finishing touch verzorgt. Het resultaat is een bijna oranjekleurige ham, die met haar zilte smaak en zachte textuur de concurrentie met de Parmaham gemakkelijk aankan.

Kroatië heeft de kuna, 1 euro is ongeveer 7,3 kuna. De prijzen liggen niet erg hoog: een goede lunch kost ongeveer 15 euro, een diner anderhalf keer zo veel. Goede koffie krijgt men voor minder dan 1 euro.

Behalve de oude stad is er ruimschoots gelegenheid tot strandvertier en watersporten. Wie veel tijd aan het strand wil doorbrengen kan het beste de hotels in Borik kiezen, op 3 km van Zadar. Ook de stranden op de tientallen eilanden en in het nabijgelegen Nin zijn mooi. Vlakbij Zadar zijn vier nationale parken te bezichtigen. In mei krijgt Zadar er een attractie van formaat bij. Tenminste, daar gaat architect Nikola Bašić van uit. Aan de veerhaven wordt nu volop gebouwd aan zijn natuurlijke waterorgel: de golven zijn straks de bespelers van de 35 pijpen die een permanent concert ten gehore brengen.