De schoonheid van een bewegende trui

Regenjassen en aktetassen zijn de eerste attributen, want we zien passanten – veel passanten, eerst met hun doordeweekse loopjes, maar allengs versneld en vertraagd, op een holletje of schokkerig vertraagd, voor- en achterover buigend, kranten lezend, verstrengeld in een wanhopig dansje en soms zelfs kopjeduikelend. De eerste twintig minuten van de nieuwe Orkater-voorstelling Eiland, die gisteravond in première ging, zijn overrompelend. Ze tonen één lange aaneenschakeling van menselijk verkeer, letterlijk en figuurlijk, tegen de achtergrond van een gefotografeerd flatgebouw waarin later nog een verrassing blijkt schuil te gaan.

Eerder hebben Ria Marks en Titus Tiel Groenestege – onder meer op de Parade – eer ingelegd met een drieluik van korte, tekstloze voorstellingen over een man en een vrouw: Valse wals, Bankstel en Zucht. Vorig seizoen werden die drie eenakters samengevoegd tot één theateravond, deze zomer komt de verfilming in de bioscoop.

In Eiland werken ze die vorm verder uit. Man en vrouw vormen nu geen duo meer, maar gaan op in een groep van vier vrouwen en vijf mannen, die elkaar aan- en afstoten en geregeld ook elkaars figuranten zijn. Ze botsen, springen touwtje, onttakelen elkaar, en zijn het volgende moment alweer op zoek naar toenadering. Op de geluidsband klinkt een stroom filmische sfeermuziek gecomponeerd door Michel Banabila, afgewisseld met voetstappen, onverstaanbare stemmen, andere straatgeluiden en soms opeens totale stilte.

In die choreografie van bruusk herhaalde bewegingen loopt heel wat epigonisme van Pina Bausch mee – dat is zo ongeveer de lichaamstaal van de voorbijgangers op dit denkbeeldige plein. Maar in de tableaus die Marks en Tiel Groenestege in de eindregie van Ko van den Bosch laten zien, speelt bij vlagen ook iets mee dat ik alleen maar variété-achtig kan noemen. Zo wordt er een spectaculair nummertje vendelzwaaien met een plastic regenjas opgevoerd, en duikt er een stalker-achtige figuur met een ijsmuts op, die zich voortdurend opdringt met stoïcijns-komische vasthoudendheid.

Het komt allemaal langs, zonder dwingende verhaallijnen, zonder tekst, bijna plotloos en niet steeds even spannend. Als het hele toneel verandert in een hoop afval, of er een man in de gefotografeerde flat trompet staat te spelen, levert dat naar mijn smaak geen bijzondere tafereeltjes op. Maar even later komt er een scène met een man, die een bewegende trui draagt – en dat vind ik dan weer wondermooi.

Voorstelling: Eiland, van Ria Marks en Titus Tiel Groenestege, door Orkater. Eindregie: Ko van den Bosch. Gezien: 25/3 in de Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 4/6. Inl. (020) 6060606, www.orkater.nl