Wat is de kleur van Steven van Eijck?

Hij is zo kleurrijk dat het moeilijk is zijn kleur te bepalen. Die eigenschap van Steven van Eijck weerspiegelde zich eerder deze maand in zijn promotieplechtigheid. Fortuyn-aanhanger van het eerste uur die zijn draai in de stroperige Haagse circuits heeft gevonden. Lobbyist voor de jeugd – het kabinet heeft hem benoemd als commissaris van `Operatie Jong', een samenwerkingsverband van vijf ministeries – en tegelijk gevestigd wetenschapper. Op verzoek van het gemeentebestuur voortrekker van de mondiale expansie van Rotterdam en daarnaast onderhandelaar voor de Bisschoppenconferentie. Nergens thuis, zeggen sommigen; overal een bruggenbouwer, vindt hij zelf. Grenzeloos ambitieus, is de kenschets van zijn promotor Leo Stevens.

De fiscaal-econoom Van Eijck werd in 1999 uitgeroepen tot docent van het jaar aan de economische faculteit van de Erasmus Universiteit en stemde toen naar eigen zeggen CDA of VVD. Dat was nog wel helder. Korte tijd schreef hij een economische column in het Algemeen Dagblad. Dat bracht hem bij Pim Fortuyn over de vloer. Het klikte tussen die twee. Van Eijck schreef de fiscale paragraaf van het partijprogramma van de LPF en fungeerde als rechterhand van fractievoorzitter Mat Herben bij de kabinetsformatie. Ten dienste van de LPF was hij staatssecretaris van Financiën, beoogd lijsttrekker en bestuurslid. Kortom een prominente LPF'er maar geen partijlid. Hij was de eerste partijloze bewindspersoon sinds 1967, alleen viel dat pas op toen hij al demissionair was. Als staatssecretaris weerstond hij druk van LPF-partijvoorzitter Frans Maas om zich fiscaal soepel op te stellen tegenover diens vastgoedsector. Zijn geestverwant Herman Heinsbroek kon Van Eijck niet overhalen een nieuwe partij met hem op te zetten.

Wel deed de behendige politicus Van Eijck zijn uiterste best richting te geven aan de talrijke ongeleide projectielen in de LPF. Het kabinet-Balkenende II honoreerde deze inzet en benoemde hem tot commissaris voor het jeugd- en jongerenbeleid. De keus viel op Van Eijck omdat werd gezocht naar een `samenbindende persoonlijkheid' en het is toch knap die in LPF-kring te vinden. De prestigieuze functie in de directe omgeving van het Binnenhof biedt uitzicht op een herkansing in de Haagse politiek.

Sinds 1995 ploeterde Van Eijck aan zijn proefschrift. Hij ontwierp een statistisch programma om de effecten van kabinetsbeleid op gezinsinkomens zuiverder te meten dan via de bestaande draagkrachtmetingen. Worstelend met weerbarstige cijferreeksen, een veeleisende promotor en chronisch tijdgebrek is hij daar in een lijvig boekwerk uiteindelijk in geslaagd. Bravo, dr. Steven van Eijck, nu is er ook uitzicht op een professoraat. De promotie werd onder meer begeleid door een andere politicus/wetenschapper met een gespleten hart: professor Willem Vermeend, ook oud-staatssecretaris van Financiën (PvdA). Diens inbreng aan de wetenschappelijke discussie tijdens de promotieplechtigheid was kort en helder: heeft het proefschrift eigenlijk wel praktisch nut?

Misschien wel, maar dan voor christen-democraten als premier Balkenende. Die heeft moeite met het jaarlijks goochelen met tiendenpunten van premie- en belastingtarieven. Hij wil het kabinetsbeleid afstemmen op de bestedingspatronen van mensen over hun gehele levensloop en niet op de vrij willekeurige koopkrachtontwikkeling in een bepaald jaar. Dat vergt rekenmethoden die Van Eijck ontwikkelde met als uitkomst een nieuwe onderverdeling in zeven welstands- en draagkrachtklassen.

In de door Balkenende geopperde ideeën speelt de fiscaliteit trouwens een belangrijke rol. De minister-president ziet wel wat in een kenniskostenforfait en een herstel van eigen domeinen voor belastingen en sociale zekerheid. Dat maakte hij eerder dit jaar duidelijk op de door de stichting NCW georganiseerde Bilderbergconferentie. Het zijn zeker niet zulke uitdagende recepten als waarmee Fortuyn furore maakte, maar naar Haagse normen prikkelend genoeg voor een levendig debat. De belastingadviseurs zaten hetzelfde weekend al in de gordijnen; de Tweede Kamer stuurde een dag later aan op een openbare gedachtewisseling.

Mooi zo, Den Haag heeft de les van Fortuyn geleerd; levendige, concrete politiek, dat boeit de kiezers. Maar in een formele brief aan de Kamer ontwijkt Balkenende – voor dit moment – het debat. Kamervragen aan de staatssecretaris van Financiën, Joop Wijn, om tenminste de fiscale punten van de CDA-visie te verduidelijken, mondden uit in de opmerking dat het kabinet ,,het passender acht verdere ontwikkelingen af te wachten''. Die ontwikkelingen moeten komen van het weinig daadkrachtige Innovatieplatform en van een advies van de Sociaal-Economische Raad dat nog een jaar op zich kan laten wachten.

Zo gaat dat in de polder. Politiek weinig spectaculair; bestuurlijk gedegen. En een verademing na het chaotische jaar waarin de LPF eerst nog meeregeerde en daarna zichzelf opblies. Zonder adviserende commissies en studerende platforms is het makkelijker spannende politiek te bedrijven. Maar omdat nog zo'n avontuur desastreus zou zijn, is gedegen bestuur nu zeer welkom. Toch is de afstandelijke manier waarop Balkenende en Wijn nu een principieel fiscaal debat uit de weg gaan, ook gevaarlijk. Voor de kiezer telt juist de bereidheid het debat wel aan te gaan. ,,Het begrip voor de politiek is gedaald tot onder het nulpunt; de ontevredenheid is groot'', zo waarschuwt Van Eijck. Die onvrede smeult als een veenbrand. ,,De foute persoon op het juiste moment krijgt met aansprekende teksten een hele meute achter zich aan. Dan komt de veenbrand in alle hevigheid weer bovengronds.''

Steven van Eijck (45) heeft zeldzame expertise in wisselende rollen van brandstichter en brandweerman. Die veelzijdigheid en ongebondenheid roepen bij velen een onbehaaglijk gevoel op. Waar hoort iemand bij die alles tegelijk wil beleven? Misschien sluit zijn levenshouding bij uitstek aan bij die van de jeugd waar hij zich – als een van zijn vele activiteiten – nu voor inzet. Met die jeugd zullen ook de Haagse coryfeeën moeten leren leven.