Vlaams Belang weet zich geen raad met succes

Is het electorale succes het extreem-rechtse Vlaams Belang naar het hoofd gestegen? In de partij ruziën fundi's en realo's naar hartelust.

Vlaams Belang ziet zijn aanhang voor het eerst afkalven. De opvolger van het extreem-rechtse Vlaams Blok zakte deze week in een driemaandelijkse peiling van 25,3 procent naar 24,8 procent. Een half puntje slechts. Statistisch toeval?

Er lijkt meer aan de hand. De laatste weken komen zó frequent partijruzies naar buiten, dat al bijna van een crisis kan worden gesproken. Dat leidt tot krantenkoppen als `Het hangt mij de strot uit' en `Sinds die nieuwe naam gaat het steeds vaker fout'. Het zijn uitlatingen van kopstukken over de eigen partij.

Deze week was het weer raak. Fractievoorzitter Gerolf Annemans was boos, omdat hij zich door fractiegenoot Filip de Man niet als ,,islamietenvriendje'' wil laten afschilderen. Hardliner De Man had gezegd dat moslims niet op kandidatenlijsten van Vlaams Belang thuishoren, ,,want ze zijn per definitie geen democraten''. Hij reageerde op uitlatingen van Annemans, die had gesuggereerd ,,pragmatische moslims'' op verkiezingslijsten te zetten.

Sterke man Filip Dewinter, die in de race is voor het burgemeesterschap van Antwerpen in 2006, probeerde de zaak te sussen. Volgens hem had De Man het ,,niet zo bedoeld'' en was het niet zo dat ,,iedere moslim geen democraat is''. Dewinter ontkende tevens dat de partij van plan is moslims op kandidatenlijsten te zetten. ,,Tussen 20.000 leden tellen we geen enkele moslim. Echte moslims hebben bij ons niks te zoeken.''

Eerder was Dewinter zelf middelpunt van een controverse. Dat was in november, nadat het Hof van Cassatie de veroordeling van het Vlaams Blok wegens racisme bevestigde (wat neerkwam op een verbod van de partij). ,,Al wie een hoofddoek draagt op straat, tekent in feite een contract voor terugkeer'', zei hij destijds.

Partijvoorzitter Frank Vanhecke nuanceerde de uitspraak op tv-zender VTM. Volgens hem bedoelde Dewinter dat moslimvrouwen geen hoofddoek moeten dragen op school of in een openbare functie. Maar in de coulissen van de studio liet de Vanhecke zich ontvallen dat hij Dewinter niet publiekelijk kon ,,desavoueren''. Achteraf noemde Dewinter z'n uitlating een boutade. ,,Hoe meer hij spreekt, hoe meer wij verliezen'', zo citeerde dagblad De Morgen een partijlid.

Wat is er aan de hand bij Vlaams Belang? De ruzies tussen fundi's en realo's komen niet onverwachts. Na de veroordeling wegens racisme werd het Vlaams Blok omgedoopt in Vlaams Belang, waarbij het programma van scherpe kanten werd ontdaan. De partij moest zich salonfähig maken voor andere partijen, die het Vlaams Blok met een cordon sanitaire boycotten. Daarin paste ook de recente uitnodiging aan de Nederlandse LPF-politicus Hilbert Nawijn, die door een spreekbeurt en een intiem dineetje met het bestuur het partij-imago mocht komen oppoetsen.

De ruzies komen de partijtop dan ook slecht uit. Maar uit die top komen ook verwarrende signalen. Niet alleen Dewinter zorgt voor problemen. Eerder dit jaar onthielden Europarlementariërs van Vlaams Belang, onder wie voorzitter Vanhecke, zich van stemming bij een resolutie over de holocaust. Na veel negatieve publiciteit steunde de fractie in het Vlaamse parlement een maand later een soortgelijke resolutie.

Ook bij de grote commotie in België over de doodsbedreigingen van een bedrijfsdirecteur – die kogelbrieven kreeg omdat hij een Marokkaanse werkneemster met hoofddoekje in dienst had – wist de partij niet goed hoe te reageren. Voor Vanhecke was de hoofddoek een ,,privézaak''. Maar Dewinter gooide olie op het vuur, toen hij de ontvangst door koning Albert II van de bedrijfsdirecteur en zijn werkneemster kritiseerde. Volgens Dewinter (,,een regelrechte provocatie'') had zij haar hoofddoekje tijdens het bezoek moeten afdoen.

De grote overwinning bij de regionale verkiezingen van vorig jaar, toen Vlaams Belang (nog als Vlaams Blok) de grootste formatie van Vlaanderen werd, is volgens velen mede oorzaak van de problemen. Sinds dat electorale succes is bij de realo's de drang groot mee te besturen, in elk geval op gemeentelijk niveau. De naamsverandering was een eerste stap. Voorzitter Vanhecke was juist deze week op bezoek bij de rechtspopulistische Oostenrijkse FPÖ van Jörg Haider, naar eigen zeggen om te leren wat regeringsdeelname betekent.

Bij de andere partijen, waaruit eerder geluiden opklonken over mogelijke opheffing van het cordon sanitaire, kijkt men nu geamuseerd naar de kakofonie bij Vlaams Belang. Is het tij nog te keren? De website van de partij doet alle negatieve publiciteit af als ,,muggenzifterij''.