Met de nazi's in de lobby

`Hoteljournalistiek', zo noemde Robert Fisk van de Engelse krant The Independent onlangs de nieuwste ontwikkeling in de oorlogsverslaggeving. Steeds vaker zijn journalisten in Irak door de grote risico's gedwongen het nieuws te verslaan vanuit hun hotelkamer. Het maakt goede journalistiek vrijwel onmogelijk. Volgens Fisk is zelden zo afstandelijk en zo beperkt verslag gedaan van een oorlog.

Ook Rosa Goldschmidt Waldeck (1898-1982) verliet haar hotel nauwelijks. De Amerikaanse journaliste, van joods-Duitse afkomst, streek in de zomer van 1940 neer in het Grand Hotel Athene Palace in het hart van Boekarest om voor het weekblad Newsweek de turbulente ontwikkelingen op de Balkan te volgen. Roemenië bevond zich op dat moment aan de rand van de chaos. De positie van de zwakke koning Carol II stond op het spel vanwege zijn langdurige liefdesverhouding met de joodse Magda Lupescu, zijn corrupte regering en zijn weifelende houding ten aanzien van de populaire extreem-rechtse en anti-semitische beweging de IJzeren Garde. Nadat Hitler en Stalin onderling delen van Roemenië hadden verdeeld, was Carol gedwongen af te treden ten gunste van de door nazi's gesteunde maarschalk Ion Antonescu.

Hoewel Waldeck aanvankelijk maar voor enkele dagen in Boekarest was, besloot ze langer te blijven. Want, zo schreef ze, in het Athene Palace kreeg zij `de volmaakte detailopname van de verovering en kolonisatie van Europa door de nazi's, weliswaar een beeld van slechts een plakje Europa, maar daarom niet minder betekenisvol, een bloedproef op basis van één druppel bloed.' Het hotel werd bevolkt door journalisten, spionnen, diplomaten, legerofficieren en hooggeplaatste nazi's met wie Waldeck in de lobby regelmatig van gedachten wisselde. Voor het laatste nieuws uit het koninklijk paleis hoefde Waldeck ook de straat niet op, vanuit haar hotelkamer kon zij gewoon bij het paleis naar binnen kijken. Haar ervaringen vonden hun neerslag in het boek Athene Palace Boekarest dat in 1942 in Amerika verscheen. Het is nu voor het eerst in het Nederlands vertaald.

Het `inner-circle'-perspectief en de relatieve veiligheid van een luxe hotel hebben inderdaad geleid tot een afstandelijke beschrijving van vaak gruwelijke gebeurtenissen. Slachtoffers van de Gardistische straatterreur of de vluchtelingen uit het door de Sovjets ingenomen Bucovina worden bijna terloops genoemd en de pogroms die plaatsvonden na de machtsovername door Antonescu lijken weinig indruk te maken op de van origine joods-Duitse Waldeck. Zij stond aanvankelijk ook niet per definitie negatief tegenover de nazi's en zag in Hitler een leider die vrede zou kunnen brengen in Europa. Een mening, die ze overigens op grond van haar ervaringen tijdens haar verblijf in het Athene Palace heeft herzien. Maar beperkt is Athene Palace Boekarest zeker niet. Het is een goed en boeiend geschreven portret van een Grand Hotel in oorlogstijd. Het geeft een helder beeld van de machtspolitiek en de strategieën van de nazi's. Een boek dat ook zoveel jaren na dato een Nederlandse vertaling zeker waard is.

R.G. Waldeck: Athene Palace Boekarest. Uit het Engels vertaald door Ankie Klootwijk. Atlas, 352 blz. €24,90