Lekker drijven in de uiterwaarden

Rivieren krijgen meer ruimte om wateroverlast elders te beperken. Is wonen in de uiterwaarden daardoor onmogelijk geworden? Nee.

Ganzen scheren over de Gouden Ham, een watersportgebied in de Maas bij Maasbommel. Ze worden gadegeslagen door de eerste bewoners van een drijvende woning. ,,Ik heb dertig jaar geleden al gezegd: ik zou hier willen wonen. Nu kan dat'', zegt een vrouw uit Druten. Ook Theo Döll uit Den Bosch heeft voor ruim drie ton een drijvend huis gekocht. Over twee maanden trekt hij erin. ,,Het is een fantastische plek'', zegt hij. ,,Je kunt hier zwemmen, varen, surfen, vissen, noem maar op.''

Voor de 46 ,,amfibische'' woningen ,,die meebewegen met het stijgende water'' bestaat in het buitenland grote belangstelling. ,,Ik heb interviews gegeven aan de BBC en aan Japanse journalisten en ze waren allemaal erg nieuwsgierig'', zegt projectdirecteur Michiel Louman van projectontwikkelaar Dura Vermeer, die de drijvende woningen heeft gebouwd.

Het zijn royale huizen met drie slaapkamers en twee wc's, voorzien van een terras met een ,,adembenemend uitzicht'' plus eigen aanlegsteiger. Binnen is er van de deining weinig te merken. De woningen, dertig ton zwaar, rusten op betonnen bakken. De huizen zijn om een paal heen gebouwd, waarlangs het huis op en weer kan bewegen. De stalen palen zijn dertien meter hoog en reiken een meter boven de rivierdijk, zodat bij een overstroming het water niet over de huizen, maar over de dijk heen spoelt.

Toch is niet iedereen blij met de drijfhuizen. ,,Ik vind ze niet zo mooi'', zegt een bewoner van één van de pittoreske boerderijen aan de andere kant van de dijk. ,,Als ze wat lager waren gebouwd, hadden we op de dijk over het water kunnen kijken. Nu kijken we tegen die bolle dingen aan.''

De drijvende woningen zijn wat het kabinet betreft een goed voorbeeld van hoe Nederland op sommige plaatsen meer ruimte voor de rivier kan maken zonder de ambitie om te bouwen los te laten. Staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen (Verkeer en Waterstaat, VVD) bekeek de huizen onlangs. Ze zei: ,,We moeten steeds meer woekeren met de ruimte om te wonen, te werken en onze vrije tijd door te brengen. Wat is er mooier dan plekken benutten, die voorheen niet voor bebouwing in aanmerking kwamen?''

Nederland maakt meer ruimte voor de grote rivieren, om overstromingen zoals in 1993 en 1995 te voorkomen. In de uiterwaarden mag er nog maximaal zo'n tien procent bebouwing bijkomen, ,,maar dan is het ook afgelopen'', zegt beleidsmedewerker Etienne Waterval van de provincie Gelderland. Jammer, vindt hij. Samen met vier andere provincies dringt Gelderland er bij het rijk op aan de teugels daarom wat te laten vieren. Bijvoorbeeld door een ,,saldobenadering''. Waterval: ,,Er zijn bedrijven die in de uiterwaarden geen kant meer uit kunnen. Er zou toch wat meer gebouwd moeten kunnen worden, zeg twintig of dertig procent, en die bebouwing elders compenseren door extra waterberging. Dan heb je per saldo evenveel of meer ruimte voor de rivier.''

Het kabinet heeft wel oren naar deze aanpak. Staatssecretaris Schultz van Haegen wil de `saldobenadering' opnemen in enkele nieuwe `beleidslijnen' die eind dit jaar door het kabinet moeten worden vastgesteld voor de kust en de rivieren. In het algemeen streeft de staatssecretaris naar ,,maatwerk'', zei ze vorige week. Ze ziet enerzijds plekken in of langs de rivier, vooral de Rijn, ,,waarvan je moet zeggen: hier mag nooit gebouwd worden, want in deze bocht van de rivier ontstaat zo'n kracht als de rivier stijgt dat je vervolgens huizen krijgt die meegesleept worden of mensen die in gevaar komen''. Maar op andere plaatsen, langs de minder gevaarlijke Maas bijvoorbeeld, is meer mogelijk. ,,Vroeger leefden de mensen ook dicht bij het water. Dan ging men anders om met het feit dat eens in de zoveel tijd het water zou stijgen'', aldus Schultz.

De vraag is wie er voor de schade opdraait als het onverhoopt tóch mis gaat, en of een regering haar onderdanen mag blootstellen aan risico's die vooraf bekend zijn. Maurits Barendrecht, hoogleraar aansprakelijkheidsrecht aan de Universiteit van Tilburg, vindt dat we niet al te krampachtig moeten doen. Barendrecht: ,,Er is wel eens een Amerikaanse rechter geweest die Ford na een exploderende brandstoftank heeft veroordeeld tot het betalen van enorme schadevergoedingen, omdat Ford vooraf wist dat daar een zeer kleine kans op bestond. Maar meestal wordt het calculeren van risico's juist gestimuleerd. Wij maken in Nederland de dijken ook niet honderd meter hoog, maar op `Delta-hoogte'. Die is zo berekend dat er heel af en toe doden zullen vallen door een overstroming. Als je alle risico's wilt uitsluiten, worden de maatschappelijke kosten te hoog.''

Als burgers weten aan welke risico's ze zijn blootgesteld, aldus Barendrecht, ligt het voor de hand om hun het wonen in uiterwaarden toe te staan. Barendrecht: ,,Soms moet een overheid voor de burger gaan staan, omdat die bijvoorbeeld geneigd is om kleine risico's te verwaarlozen. Maar in principe zou je mogen wonen waar je wilt.'' En risico's waarvan in Nederland vaak wordt gesteld dat ze ,,onverzekerbaar'' zijn, zijn doorgaans wel degelijk af te dekken, stelt Barendrecht. ,,Een kwestie van handig organiseren.''

De drijvende woningen in Maasbommel zullen van overstromingen vermoedelijk geen schade ondervinden. De bewoners zitten met een andere kwestie in hun maag: Ze hebben officieel een recreatiewoning gekocht, maar willen er graag permanent wonen. ,,Ik ga hier niet weg'', zegt Theo Döll, die zijn huis in Den Bosch al verkocht heeft. Een ander zegt: ,,Als we hier niet permanent mogen wonen, verkoop ik het huis weer.''

Van permanente bewoning kan echter geen sprake zijn, zegt wethouder Piet de Leeuw van de gemeente West Maas en Waal. ,,Wij willen de recreatie bevorderen: het is een van de weinige sectoren waar nog iets te verdienen valt. Als wij van de drijvende woningen een woonwijk maken, zouden de mensen die er wonen straks misschien gaan klagen over al die recreanten. Als permanente bewoning moeilijk te bewijzen valt, dan moet de bewijslast misschien worden omgedraaid. Dan moeten de bewoners maar bewijzen dat ze er niet permanent wonen.''