Geen gouden bergen, maar wel een baan

Bij de Jongerenloketten in Amsterdam worden voortijdige schoolverlaters intensief begeleid bij het vinden van een baan of een opleiding. Probleem is vaak hun overtrokken verwachtingen. ,,Dan vragen ze welke auto ze krijgen.''

Ze heeft een gouden neusring, ravenzwart haar en een innemende lach. Maar ze heeft haar opleiding niet afgemaakt en kan geen werk vinden. De 21-jarige Hindoestaanse vrouw behoort tot de duizenden jongeren die jaarlijks het onderwijs verlaten zonder het niveau te hebben behaald dat nodig is om een kans te maken op de arbeidsmarkt. Ze zit aan tafel bij Alexandra Gorter, jongerenconsulente van het zogeheten Jongerenloket in Amsterdam-Zuid. Gorter bekijkt hoe ze haar cliënt aan een baan kan helpen. Maar eerst stuurt ze haar op cursus. ,,Daar krijg je begeleiding. Je doet een beroepskeuzetest en je leert sollicitatiebrieven schrijven.''

Jongeren die thuis hangen met een uitkering, dat wil de gemeente Amsterdam niet meer. Wie kan werken, moet een baan zoeken of een opleiding gaan volgen – of allebei. Om te zorgen dat jongeren hiertoe daadwerkelijk stappen ondernemen, heeft de gemeente drie zogeheten Jongerenloketten opgezet. Jongeren worden aangemeld door het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI), justitie, Riagg, jongerenwerk en onderwijsinstellingen. Of ze komen zelf aankloppen. Het project, dat als proef is gestart in Amsterdam-Oost en Nieuw West, lijkt succesvol: kregen vijf jaar geleden nog 2.400 jongeren van 17 tot 23 jaar in Amsterdam een uitkering, nu zijn het er minder dan 900. In 2004 is van de ruim 2700 aangemelde jongeren in Amsterdam bijna tweederde terug naar school gegaan of aan al dan niet gesubsidieerd werk geholpen.

Werk vinden valt niet mee. ,,Teleurstellingen horen er bij'', zegt Jongerenconsulente Bregje van Leeuwen tegen een meisje met een gouden neusringetje dat bij een sollicitatie nul op het rekest heeft gekregen. ,,Bij Albert Heijn hier om de hoek zochten ze een vakkenvuller. Er kwamen meer dan honderdvijftig sollicitanten.'' Dirk Huiberts, algemeen projectleider Jongerenloketten, is de schrik voorbij over hoe slecht het merendeel van de voortijdige schoolverlaters is toegerust wanneer zij de arbeidsmarkt betreden. Veel jongeren hebben bovendien last van psychische stoornissen, sociale handicaps of gedragsproblematiek. Een deel blowt te veel of heeft een strafblad.

Wat veel jongeren vooral parten speelt, zijn irrationele verwachtingen over hun kansen en mogelijkheden. In het Jongerenloket van Alexandra hangt een poster waarop een jonge vrouw zegt: `Eerst wil ik de wereld verbeteren, daarna veel geld verdienen en ten slotte mijn R&B single op MTV.' De jonge man die haar bij de arm neemt, zegt: `Volgens mij kan jij wel een mentor gebruiken'. Deze van de werkelijkheid losgezongen kijk op de toekomst blijkt kenmerkend voor een belangrijk deel van de voortijdige schoolverlaters. Alexandra over haar cliënt: ,,Ze zou het liefste doktersassistente worden, maar daarvoor heeft ze bij lange na de papieren niet.''

De consulent moet de dromen van zelfoverschatting en de fantasieën over gouden bergen doorprikken. ,,We krijgen hier jongens aan het loket die vragen wat voor auto ze krijgen'', zegt Arnold Jansma van Maatwerk Amsterdam, de organisatie die de Jongerenloketten beheert. ,,Of ze denken dat ze vijfduizend euro in de maand gaan verdienen'', zegt Huiberts.

Er zijn nu zes Jongerenloketten in Amsterdam. Die van Nieuw West is de grootste en heeft ook de grootste problematiek, samen te vatten onder de noemer Marokkaanse jongens. Zelf denken veel Marokkaanse jongeren dat de wereld zich na de moord op Theo van Gogh zich tegen hen heeft gekeerd. Maar voorafgaand aan die moord, zo menen de medewerkers van de Jongerenloketten, hadden ze ook al weinig kansen op de arbeidsmarkt. Voor een deel te verklaren uit hun eigen houding. Nu zien ze dat deze groep aan het verharden is. ,,We voorzien dat deze doelgroep moeilijker wordt''.

,,Het is nog maar bij één keer gebleven'', zegt Huiberts, ,,maar we hebben hier een jongen gekregen in djelleba, met baardje, die wat vaags had gedaan op sportgebied. We vonden een plek voor hem bij Go Pirates waar veel jongeren terecht komen die van iets fysieks houden. Kwam die jongen weer weer terug bij ons, woedend, want: daar waren ook vrouwen. We hebben met de sociale dienst afgesproken dat hij geen uitkering mag krijgen, maar het is wel een dilemma. Je wilt iedereen vooruitzichten bieden.''

De meeste allochtone `klanten' bij de Jongerenloketten willen ondernemer worden. Op de bouw, agrarische beroepen of werken voor een baas kijken ze neer. Bewaken en beveiligen is populair. Op het parkeerterrein van het Amsterdams Medisch Centrum is de overlast gereduceerd door toedoen van Maatwerkers, en ook voor een aantal jongeren uit de Diamantbuurt, waar Marokkaanse jongens een gezin wegpestten, is werk gevonden bij een bewakingsbedrijf.

Helena Hehanussa runt als chef-kok restaurant De Tulp in De Baarsjes. Jongeren uit de hele stad komen bij haar de fijnere kneepjes van de horeca leren. ,,Jongeren met een vlekje'', zegt ze liefdevol. Geroerd vertelt ze over Achmed die toen hij bij haar kwam nauwelijks Nederlands sprak en niets kon. Hij `draait' nu de maandag in een bekend Amsterdams eetcafé. ,,Hij kwam laatst bij me en zei: `Chef, de mensen hadden lekker gegeten en ze dachten dat de kok een Hollander was'.'' Behalve schoonmaken, eten bereiden en bedienen leren ze bij haar vooral ,,basale dingen'': op tijd komen, gezag aanvaarden, je uiterlijk verzorgen en je beleefd presenteren. Hehanussa kan zich kwaad maken op het vmbo waar de jongeren vandaan komen. ,,Wat heb je er aan te weten dat Jakarta de hoofdstad van Indonesië is?''

Veel jongeren hebben bovendien een kort lontje. ,,Dan ontploft zo'n jongen opeens omdat hij voor het eerst een plank schaaft en de werkmeester tegen hem zegt: `Kom op, een beetje harder, het is je moeder niet''', zegt Jansma. ,,En als je geluk hebt, vechten ze zonder hulpmiddelen.''