`Darfur kan nieuw Irak worden met ontvoeringen'

Berechting van hoofdverantwoordelijken voor het geweld in Darfur zal ,,rampzalige gevolgen hebben voor de veiligheidssituatie in Darfur'', waarschuwt een Soedanese minister.

Soedanese machthebbers zijn in paniek en woedend over de toenemende dreiging van sancties en berechting van de verdachten van het geweld in Darfur. ,,De regering is agressiever tegen de Verenigde Naties'', vertelt een VN-medewerker. ,,Ze probeert de Soedanese media tegen ons op te zetten.''

Een klap voor de Soedanese overheid was het begin vorige maand uitgekomen rapport van een VN-commissie die werd geleid door Antonio Cassese, ex-president van het Joegoslavië-tribunaal. Deze commissie concludeerde dat de Soedanese regering en geallieerde Arabische milities op grote schaal hebben gemoord in de westelijke regio Darfur en verantwoordelijk zijn voor oorlogsmisdaden en mogelijk misdaden tegen de menselijkheid. De commissie adviseerde het Internationale Strafhof Haag onderzoek te doen naar martelingen, verkrachtingen, moorden, plundering, vernietiging van dorpen, gedwongen volksverhuizing en verdwijningen. In een geheime annex bij het rapport staan namen van verdachten binnen de regering en in de milities.

De annex met namen van 51 verdachten bezorgt politici en andere overheidsfunctionarissen in Khartoum slapeloze nachten. Sommigen raken in paniek en overwegen naar verluid onder te duiken. Niemand in de Soedanese hoofdstad kent de namen in de verzegelde annex. Op eerdere lijsten van verdachten, zoals in een rapport van het Amerikaanse Congres, staan uiterst machtige Soedanezen. Zoals vice-president Ali Osman Taha, generaal en minister Nafi Ali Nafi, minister Abdullahi Ali Safi el Din el Nur en zijn collega Ahmed Mohamed Haroun, evenals gouverneurs van Darfur en leiders van de Arabische militie de Janjaweed.

Het rapport van Cassese heeft de relatie tussen de regering en de Janjaweed onder druk gezet, want de Janjaweed weigert zich als zondebok te laten gebruiken. De regering heeft nooit officieel haar verbintenis met de Janjaweed toegegeven. ,,De regering zit klem'', zegt een VN-medewerker. ,,Als ze leiders van de Janjaweed gaat uitleveren voor berechting, gaan zij praten over hun banden met de overheid.'' Er bestaan aanwijzingen dat sommige Janjaweed-strijders een eigen koers gaan varen. De afgelopen weken vielen zij politiebureaus aan en weigerden ze bevelen van de overheid op te volgen. Ze begonnen ook buitenlandse hulpverleners te bedreigen.

Volgens Jan Pronk, hoofd van de VN-operatie in Soedan, eisten de autoriteiten in Geneina in West-Dafur begin deze maand auto's terug van de Janjaweed die ze vroeger aan deze Arabische militiestrijders hadden gegeven. De Janjaweed weigerde, nam tijdelijk enkele chauffeurs van VN-vrachtauto's gevangen en kondigde aanvallen aan op buitenlanders. Eerder deze week volgde een aanval op een konvooi met hulpverleners, dit keer op een hoofdweg bij Nyala in Zuid-Darfur. Een Amerikaanse vrouw raakte ernstig gewond. ,,Ze liepen in een hinderlaag. Het lijkt dat buitenlandse hulpverleners nu doelwit zijn geworden'', concludeerde gisteren VN-woordvoerder Radhia Achouri.

Minister van Buitenlandse Zaken Mustafa Osman had onlangs in een vraaggesprek met de Arabische krant Al Shark al Awsat al gewaarschuwd dat ,,dat berechting in het buitenland rampzalige gevolgen zal hebben voor de veiligheidssituatie in Darfur''. ,,Het kan leiden tot ontvoeringen van niet-Soedanese hulpverleners door tribale activisten.'' De bewindsman schetste een paniekerig scenario waarbij de in de annex genoemde verdachten door buitenlandse eenheden worden gearresteerd. Als reactie daarop ,,kan Darfur een nieuw Irak met ontvoeringen worden'', zei de minister.

Ook de VN maken zich zorgen over een vervolging door het Internationaal Strafhof. ,,Ik zie niet hoe dan nog in Darfur kunnen werken met zo weinig vredestroepen'', zegt een VN-medewerker. Een internationale berechting doorkruist ook de vredesbesprekingen over Darfur in Nigeria. ,,Stel dat vice-president Taha op de lijst staat'', zegt de VN-vertegenwoordiger. ,,Hij is niet alleen de machtigste man van Soedan maar ook de hoofdonderhandelaar voor Darfur. Hoe moeten we verder met het vredesproces als hij voor een internationaal gerechtshof moet verschijnen op beschuldiging van oorlogsmisdaden?''