Hongkong aan 't IJ

In Amsterdam opent morgen het grand café Star Ferry. Dit als ontmoetingsplaats tussen China en Nederland bedoelde café is vernoemd naar de legendarische veerdienst van Hongkong.

In een handomdraai tovert Jan Wolff zijn werkkamer om in een kajuit. Hij staat op en demonstreert hoe de kapiteins van de Star Ferry van de ene naar de andere stuurhut lopen, telkens weer, na elke overtocht. Het geïmiteerde loopje, bewust ontspannen, verraadt hoe graag Wolff, directeur van het nieuwe Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam, zelf het stuurwiel zou bedienen van Hongkongs legendarische veerboot.

Of liever: boten. Er zijn er nog dertien in de vaart, die gezamenlijk 75.000 passagiers per dag vervoeren van Kowloon naar Hongkong Island. Sinds 1888. ,,Ik zou me kunnen indenken dat een verdwaalde toerist hier achter een kop koffie urenlang vergeefs op de ferry zit te wachten'', zegt Wolff, ,,genietend van het weidse uitzicht over het IJ.''

Met hulp van Wolffs levendige fantasie waan je jezelf in Kowloon, met recht vooruit de Shell-toren, miniversie van de Bank of China; de nieuwbouw van Amsterdam-Noord als high-rise van Hongkong Island. En de fietspont als Star Ferry.

Wolff gaat voor tijdens een rondgang door het enorme theater met een zaal voor 750 toeschouwers en een kleinere voor 150 bezoekers en foyers die als upper en lower deck boven het café uitsteken. Twee oude muziektheaters in Amsterdam, de jazzclub Bimhuis én De IJsbreker, vinden in dit pand met zijn karakteristieke overkapping hun nieuwe locatie. Tijdens het Holland Festival in juni staat de officiële opening gepland, maar nu al gaat het café in première, bedoeld als ontmoetingsplaats voor China en Nederland.

Van de eigenaar van de veerdienst heeft Wolff speciaal toestemming de naam Star Ferry te voeren. Hij kreeg een schaalmodel cadeau van het groenwit geverfde, dubbeldeks schip met de identieke voor- en achtersteven. Die koestert hij als kostbaar aandenken. Het was een van drie modellen die speciaal werden gemaakt voor het honderdjarig bestaan van de veerdienst. Een veel groter model heeft Wolff zelf in Nederland voor het café laten bouwen.

Middenin het nog lege café is het scheepsmodel de enige decoratie, afgezien van belettering die drie maal pontificaal de glazen pui siert. Tussen de woorden Star en Ferry prijkt een forse ster. De rest van het café blijft, op gezag van de Deense architect Kim Nielsen, open ruimte.

Wolff wijst naar het opschrift van het model, de `Twinkling Star', bouwjaar 1964, 164 bruto register ton, lengte 33,76 meter. ,,Het speciale van deze boten is dat de motor twee kanten kan uitdraaien, zonder koppeling. Maar de bootsman moet om te keren de motor eerst opnieuw starten, een heikele manoeuvre, want dat gebeurt tijdens het aanmeren, terwijl de schroef nog draait om het schip af te remmen.''

Wolff was vanaf het eerste moment dat hij ze zag, een jaar of tien geleden, verrukt van de klassieke veerponten die uiterlijk al die jaren gelijk zijn gebleven, ondanks technische moderniseringen zoals nieuwe dieselmotoren. ,,Ze laveren meesterlijk naar de overkant, tussen jonken en zeeschepen door, soms net op een metertje afstand.''

Wolff is ook wel benedendeks geweest, in de machinekamer, maar het mooiste vindt hij toch wel het interieur met zijn houten stoelen, knap in de lak. ,,Vooral de rugleuning die je terugklapt om in de vaarrichting te kunnen zitten is prachtig. In het zitvlak is een fraaie ster geperforeerd.''

A Hong Kong Icon is de titel van een boek over de Star Ferry dat Wolff laat zien. Daaruit blijkt hoezeer de veerdienst verweven is met Hongkongs rijke historie. Tijdens de wereldoorlogen is in noodgevallen de passagiersbezetting opgevoerd van 250 tot 500 en zelfs tot 1.000 personen. De Japanse bezetter gebruikte de geconfisqueerde boten voor het vervoer van troepen naar en van Guangzhou, voor de eerste keer ooit kwamen ze toen buiten de haven van Hongkong.

Tijdens de staking en opstand van 1925 voerde de Royal Navy het bevel over de Star Ferry, die ook prominent in de boeken figureert van de Engelse schrijver W. Somerset Maugham. In die tijd heerste een straffe apartheid tussen de Britse kolonisten en de Chinese massa's. Aan dek werd met borden gewaarschuwd: op diefstal van een Europese handtas stond twaalf maanden zware dwangarbeid. Op het ontvreemden van een hoed van een English gentleman drie maanden of twaalf stokslagen. Die dagen van riksja en sampan en het geluid van stoomgedreven scheepshoorns in de haven, zijn voorgoed voorbij.

Jan Wolff, zelf eigenaar van een antieke stoomzeesleper van twintig meter, wil ze laten herleven aan 't IJ. ,,Als een liefdevol eerbetoon'', zegt hij.