`Het Congres beslist niet in rechtszaken'

President George Bush, gouverneur Jeb Bush van Florida en het Amerikaanse Congres probeerden Terri Schiavo in leven te houden. Ze stuitten op de rechterlijke macht.

Vier dagen na de ongewone stap van de Amerikaanse president Bush om zich met het leven en de dood van comapatiënte Terri Schiavo te bemoeien, liet hij gisteren weten geen verdere actie te ondernemen. ,,Nu zullen we gadeslaan hoe de rechtbanken beslissingen nemen'', zei de president vanuit Texas. In Washington verwoordde zijn woordvoerder het stelliger: ,,Er zijn geen andere juridische opties voorhanden.''

De verklaringen worden door juristen en politici gezien als een erkenning dat Bush' eerdere interventie tot ongerustheid heeft geleid onder de (Republikeinse) achterban. Toen de president – die voor de zaak zijn vakantie onderbrak – maandag een spoedwet ondertekende waardoor Terri Schiavo's ouders op federaal niveau konden doorprocederen, brak hij met de traditionele Republikeinse opvatting dat de macht van de federale overheid beperkt moet worden als het gaat om zaken van de staten. Levensbeëindigingszaken vallen in de VS onder de jurisdictie van staten.

,,Vanaf vandaag is je recht om te sterven, je recht om geliefden te vragen geen buitengewone maatregelen te nemen als er een ramp gebeurt, een federale zaak, niet een staatszaak'', zo verwoordde talkshow-presentator Neal Boortz de gevoelens van 67 procent van de Amerikanen.

De politieke inmenging met gerechtelijke uitspraken werd evenmin op prijs gesteld. ,,Het Congres mag wetten schrijven. Het beslist niet in rechtszaken en dat is wat ze hier wel doen'', zei hoogleraar recht aan de University of Texas Douglas Laycock tegen de Los Angeles Times. ,,Het Congres zegt nu: hoe definitief een zaak ook is, hoe er ook besloten is door de staatsrechtbank, wij kunnen zeggen dat alles opnieuw moet worden gedaan door een federale rechtbank.''

Het was afgelopen weekeinde niet de eerste keer dat de politiek zich rechtstreeks met de zaak-Schiavo bemoeide. In 2003, toen eveneens de voedingssonde werd verwijderd, kwam gouverneur Bush (de broer van de president) tussenbeide en tekende `Terri's Law'. Hierdoor kon hij bevelen dat Terri gevoed moest worden. De wet werd enkele maanden geleden door het Hooggerechtshof van Florida ongrondwettelijk genoemd.

De rechtelijke macht hield ook de afgelopen dagen stand tegen de politieke bemoeienis. Federaal rechter Whittemore meende dinsdag dat Terri's ,,recht op leven en vrijheid'' door eerdere gerechtelijke uitspraken voldoende was gewaarborgd: ,,Zelfs onder deze moeilijke en door tijd beperkte omstandigheden, en los van de interesse van het Congres in het welzijn van Theresa Schiavo, is deze rechtbank verplicht de wet te toetsen op de zaak als zodanig.''

En het hof van beroep in Atlanta verklaarde: ,,We hebben allen onze eigen familie, onze eigen geliefden en onze eigen kinderen. Maar we moeten een collectieve, objectieve beslissing nemen over een rechtsvraagstuk. [...] Hoeveel we ook wensen dat mevrouw Schiavo nooit zo had geleden, we zijn een natie van wetten, en als we dat willen blijven, moeten eerder bestaande en goed vastgestelde wetten ook op haar van toepassing zijn.''

De houding van de rechters leidde tot tevredenheid onder juristen. ,,Het is de basisvooronderstelling van de trias politica [scheiding der machten, red.] zoals die in de Grondwet staat, dat beslissingen in individuele zaken door rechters worden gemaakt, en niet door wetgevende lichamen of uitvoerende functionarissen'', zei Eric Freedman, hoogleraar recht aan de Hofstra-universiteit tegen The New York Times.

President Bush legde zich er gisteren nog niet helemaal bij neer: ,,Ik geloof dat in een zaak als deze, de wetgevende tak en de uitvoerende tak zich moeten scharen aan de kant van het leven, zoals we hebben gedaan. Nu zullen we gadeslaan hoe de rechtbanken beslissingen nemen. En we zullen alle opties vanuit het perspectief van de uitvoerende macht nog eens bekijken.''

De zaak-Schiavo ligt nu bij het Amerikaanse Hooggerechtshof. In hun pleitbrief schrijven de Schindlers dat hun dochters grondwettelijke recht op vrijheid van religie (de rooms-katholieke Terri zou tegen versterving zijn) is geschonden. Noch zou ze een eerlijk proces hebben gekregen, omdat de voedingssonde niet opnieuw is ingebracht terwijl federale rechtbanken de zaak behandelden, zoals het Congres in de noodwet had geëist.

Het is onduidelijk of het hoogste Amerikaanse hof de zaak in behandeling zal nemen. Twee maal eerder weigerde het vorige week betrokken te raken omdat levensbeëindigingszaken onder de jurisdictie van staten vallen. Aan de andere kant wijzen juristen erop dat daardoor de bemoeienis van het Congres ongrondwettelijk kan zijn en het Hooggerechtshof zich daarom wellicht over de zaak zal buigen. Een uitspraak wordt dan voor het weekeinde verwacht, ook omdat Terri Schiavo nu zes dagen zonder voeding en zonder water leeft.