De Graaf

de Volkskrant

De beslissing van minister De Graaf voor Bestuurlijke Vernieuwing om af te treden is begrijpelijk, maar onverstandig. Begrijpelijk, omdat de mogelijkheden nog iets van zijn agenda te verwezenlijken danig waren geslonken. Onverstandig omdat De Graaf met zijn soloactie de aandacht afleidt van de politieke schuldvraag. Links dreigt nu buiten schot te blijven, terwijl PvdA, SP en GroenLinks door hun weigering in te stemmen met grondwetswijziging de gekozen burgemeester hebben geblokkeerd.

[...] De Partij van de Arbeid, GroenLinks en de SP zijn voorstander van een door de gemeenteraad gekozen burgemeester. In feite gaat dat standpunt nauwelijks verder dan de huidige praktijk, waarin de gemeenteraad een – materieel bindende – voordracht doet. Maar de kiezers hebben in 2002 duidelijk laten blijken dat zij zich buitenspel geplaatst voelen. [...]

Het CDA en de VVD, van nature niet geneigd tot democratische experimenten, hebben de les van 2002 beter geleerd dan de linkse partijen. Herwinnen van het vertrouwen tussen kiezers en gekozenen is de centrale missie van het tweede kabinet-Balkenende.

Hoe moeilijk het ook voor minister De Graaf is, hij had niet mogen versagen. De gekozen burgemeester komt er niet in 2006, maar hij moet er wel zo snel mogelijk komen – ook als het aan een ruime meerderheid van de kiezers ligt. De opvolger van De Graaf moet dan ook zo snel mogelijk een nieuw voorstel indienen tot schrappen van de benoemde burgemeester uit de Grondwet. [...]

Trouw

Met zijn aftreden heeft Thom de Graaf een logische en begrijpelijke conclusie getrokken uit de Nacht van Van Thijn. Weliswaar was er geen vertrouwensbreuk tussen hem en de coalitie, maar nu door toedoen van de PvdA-senatoren het hart uit de bestuurlijke vernieuwing is weggeschoten, moest hij zich de vraag stellen of hij met gezag en elan verder kon. [...]

D66-fractieleider Dittrich had zijn conclusie al veel sneller getrokken. Koud na de stemming in de senaat verklaarde hij al dat D66 ook voor goed onderwijs en natuurbeheer in het kabinet zit. Daarmee deed hij noch De Graaf, noch de inzet van zijn partij recht. [...] Politiek verplicht en mag niet vrijblijvend zijn, anders werkt zij bederf in de hand.

In dat licht is het de vraag of D66 er wijs aan heeft gedaan De Graaf niet op zijn weg naar buiten te volgen. Het kabinet is daarmee op dit moment gered – de kwestie blijft beperkt tot een ministerscrisis – maar het is duidelijk dat het met het verlies van een gerespecteerde vice-premier een forse dreun heeft gekregen. [...] Met zijn aftreden heeft [De Graaf] zijn gevoel van urgentie om het bestel te vernieuwen, scherp en helder gemarkeerd.

De Telegraaf

Het aftreden gisteravond van D66-minster Thom de Graaf was niet echt nodig. Hij had als minister van Bestuurlijke Vernieuwing en als vice-premier kunnen blijven werken in het kabinet. Zijn ministerschap ging over veel meer dan alleen over de gekozen burgemeester.

Maar met zijn aftreden gaf hij aan dat na de forse nederlaag in de senaat over het voorstel tot wijziging van de grondwet tot schrapping van de kroonbenoeming van de burgemeesters, zijn geloofwaardigheid in het geding was gekomen als hij was aangebleven. Als een bewindsman die inschatting maakt, doet hij er goed aan te vertrekken. [...] Overigens is het goed dat de coalitie ondanks het vertrek van de vice-premier doorgaat. Die is op voortvarende manier bezig het land te verbouwen. Dat werk moet in het belang van het land worden afgemaakt.

Het Parool

Thom de Graaf heeft een juist besluit genomen door af te treden. De basis onder zijn ministerschap voor bestuurlijke vernieuwing was ernstig aangetast door het sneuvelen van de gekozen burgemeester. Toen hem gisteren ook nog eens duidelijk werd dat de impasse in de coalitie over wijziging van het kiesstelsel blijft bestaan, viel de bodem onder zijn functie geheel weg.

De vraag is wat D66 nu nog in deze coalitie te zoeken heeft. Als fractievoorzitter Boris Dittrich niet binnen een paar dagen een akkoord met CDA en VVD over het kiesstelsel tot stand brengt, moet de partij de eer aan zichzelf houden. [...]

Het is merkwaardig dat Dittrich de mogelijkheid openlaat dat D66 ook zonder ruimhartige toezegging van CDA en VVD over het kiesstelsel zal doorregeren. Het is strijdig met zijn eerdere belofte aan zijn achterban in dat geval met het kabinet te breken. Ook al heeft D66 gezien de peilingen weinig te winnen bij een breuk en vervroegde verkiezingen, als de partij eindeloos met zich laat sollen, verliest ze haar bestaansrecht óók.

Nederlands Dagblad

[...] Dat De Graaf ervoor heeft gekozen het ministerschap op te geven, getuigt van een hoge achting voor het ambt. Er werd gisteren voortdurend gespeculeerd op andere mogelijkheden de gekozen burgemeester alsnog te realiseren.

Het is de vraag of dat juridisch door de beugel kan. In elk geval is de koninklijke weg die De Graaf bewandelde door eerst de Kroonbenoeming uit de Grondwet te halen afgesneden. Dat hij niet aan een minder fraaie route wil meewerken is in hem te prijzen.

De Graafs aftreden is zuiver omdat het de geloofwaardigheid van de politiek ten goede komt. Hij heeft een politieke nederlaag geleden en trekt daaruit de consequentie zonder dat hij ertoe is gedwongen of gedrongen. Dat alles maakt De Graaf allerminst tot een afgebrande politicus.[...]

Reformatorisch Dagblad

[...] Minister De Graaf is onderuitgehaald doordat de discussie over de grondwetswijziging (de deconstitutionalisering van de burgemeestersbenoemingen) en de discussie over de invoering van de direct gekozen burgemeester en diens bevoegdheden, door elkaar gingen lopen. Het is een fundamentele fout van hem dat hij dat niet heeft weten te voorkomen.

Als hij de tijd genomen had om eerst de grondwetswijziging af te wikkelen, had hij in de tweede helft van zijn ministerschap het wetsontwerp over de gekozen burgemeester er waarschijnlijk wel door kunnen slepen.

Het schrappen van de grondwetsbepaling over de kroonbenoeming kon immers in eerste instantie op brede steun rekenen. Maar dan had hij zijn wilde plannen voor 2006 moeten laten varen. Wie te veel wil scoren, loopt het risico om met lege handen thuis te komen. [...]