Alleen zwangere vrouwen zijn niet te ontslaan

In Denemarken mogen bedrijven hun werknemers bijna altijd ontslaan. En leden van de Hoge Raad bemiddelen bij CAO-conflicten. Gesprek met een arbeidsrechtadvocaat over het Deense model. Deel één van een drieluik.

Het is heus niet zo dat in Denemarken nooit iemand naar de rechter stapt om bezwaar te maken tegen zijn ontslag. Maar Nina Wedsted moet toegeven dat het niet veel voorkomt. In de praktijk van de 40-jarige arbeidsrechtadvocate vormen dat soort zaken een kleine minderheid. ,,En ik ben daarin geen uitzondering.''

Helemaal zeldzaam is het werk dat voor veel Nederlandse advocaten in het arbeidsrecht de hoofdmoot vormt: onderhandelingen over de ontslagvergoeding, met als troef aan werknemerskant dat hij zonder vergunning of toestemming van de rechter helemaal niet ontslagen kan worden.

De ogen van Wedsted worden groot van verbazing als ze hoort dat werknemers bovendien niet ontslagen mogen worden als ze zich ziek hebben gemeld. ,,Bij ons mogen ook zieke werknemers ontslagen worden. Alleen zwangere vrouwen of hun echtgenoten, dat is lastig'', zegt de advocate die vooral optreedt voor grotere bedrijven, waaronder Amerikaanse multinationals.

Wedsted vult haar tijd met het adviseren over salarisstructuren en optieplannen, en – vooral – zaken over de veelheid van collectieve arbeidsovereenkomsten waarin de Denen hun arbeidsrecht vastleggen. Zaken als het minimumloon, doorbetaling bij ziekte en arbeidstijden worden niet bij wet, maar per sector en per beroepsgroep vastgelegd tussen werkgeversorganisaties en vakbonden.

Een indicatie van het belang dat Denen hechten aan deze zelfregulering is het bestaan van een speciale rechtbank voor CAO-geschillen. ,,De rechters zijn leden van de Hoge Raad, die dit ernaast doen'', zegt Wedsted over dit ,,typisch Deense'' fenomeen. Ze procedeert graag voor de met rituelen omgeven rechtbank, die niet alleen bestaande CAO's behandelt, maar ook de knoop doorhakt als de onderhandelingen over nieuwe CAO's niet vlotten. ,,Als een van de partijen het overleg frustreert, kunnen ze boetes krijgen van honderdduizenden kroon.'' (100.000 kroon is 13.000 euro.)

De reden dat de praktijk van Wedsted zo afwijkt van die van een Nederlandse advocaat is eenvoudig: het Deense arbeidsrecht geeft werknemers nauwelijks ontslag- of anderssoortige bescherming. Iets waar door het kabinet-Balkenende en bijvoorbeeld werkgeversvereniging VNO-NCW afgunstig naar wordt gekeken. Zij zien Denemarken als hét voorbeeld voor de versoepeling van het ontslagrecht die het kabinet wil doorvoeren, onder aanmoediging van de werkgevers. Als het makkelijker wordt om mensen te ontslaan, is de gedachte, zullen bedrijven ook sneller mensen aannemen. In Denemarken wisselt ieder jaar eenderde van de beroepsbevolking van baan.

[Vervolg DENEMARKEN: pagina 18]

DENEMARKEN

Deens bedrijf kan eenvoudig mensen ontslaan

[vervolg van pagina 15]

Omdat in Denemarken ieder jaar eenderde van de beroepsbevolking van baan wisselt, krijgen meer werknemers een kans om werkervaring op te doen en ontstaan er geen taaie groepen werklozen. Dat zijn bijvoorbeeld de `verloren generaties' die in een laagconjunctuur op de arbeidsmarkt komen, of allochtonen met een taalachterstand. Ook kunnen bedrijven hun kosten sneller aanpassen aan het economisch tij.

Wedsted beschrijft dat, anders dan in Nederland, werkgevers geen toestemming nodig hebben van overheid (in Nederland het CWI) of rechter om een werknemer te ontslaan. ,,Er gelden wel procedureregels bij een massaontslag, maar die vereisen alleen dat je in twee ronden onderhandelt over de voorwaarden. Dat kan in een paar dagen, daarna kunnen de ontslagbrieven de deur uit.'' Ze voegt toe: ,,En er is geen autoriteit of vakbond die dát kan voorkomen.''

Er valt voor de werknemers ook niet veel te onderhandelen: de substantiële ontslagvergoedingen, zoals die in Nederland volgens de `kantonrechtersformule' worden berekend (grofweg één maand salaris per dienstjaar, met een toeslag voor 40-plussers) zijn onbekend in Denemarken. Arbeiders hebben doorgaans helemaal geen recht op vergoeding. Kantoorpersoneel heeft dat wel, bij hen zijn de arbeidsvoorwaarden een aantal jaren geleden bij wet geregeld, omdat kantoorpersoneel geen steun had van de Deense arbeidersvakbonden, die voor hun leden CAO's afsloten. ,,Die vergoeding is uiterst bescheiden'', zegt Wested. ,,Het maximum is zes maanden salaris, alleen bij onterecht ontslag, voor een werknemer die ten minste 15 jaar in dienst is.''

De onderhandelingsruimte voor de Deense werknemer is verder beperkt doordat er geen regel bestaat dat oudere werknemers bij ontslag beschermd worden ten opzichte van jonge werknemers. In Nederland is dit voorschrift veel werkgevers een doorn in het oog. ,,De werkgever bepaalt wat het beste is voor zijn bedrijf'', zegt Wedsted over de inzichten in Denemarken.

Toch leiden deze soepele regels volgens Wedsted niet tot roekeloos gedrag en zijn werkgevers vaak bereid meer te geven dan zij verplicht zijn. ,,We zijn een klein land. De werkgever wil zijn werknemer nog recht in de ogen kunnen kijken als hij hem tegenkomt op straat.'' Bovendien, voegt ze toe, weet hij nooit of hij dezelfde werknemer nog eens nodig heeft.