`Merken zo subjectief als de pest'

Huismerken kopiëren wel vaker de verpakking van de marktleider, maar die stapt niet vaak naar de rechter. ,,Blijkbaar is Unilever het nu echt zat.''

De deskundigen hebben er weinig vertrouwen in. Unilever sleept Albert Heijn voor de rechter omdat de verpakkingen van AH's huismerk te veel weg hebben van die van Unilevers A-merken. Maar na het zien van de producten waar het om gaat, spreken merkenrechtadvocaat Paul Steinhauser en hoogleraar intellectueel eigendomsrecht Dirk Visser hun verbazing uit. Visser: ,,Ik vind niet dat ze op elkaar lijken.'' Steinhauser: ,,Als ik die producten zo zie, krijgt Unilever het niet makkelijk.''

Toch is de zaak nog niet beslist. ,,Merkenrecht is zo subjectief als de pest'', zegt Visser. In theorie is sprake van inbreuk wanneer bij de consument verwarring ontstaat over de vraag welk merk het is. Bij bekende merken, zoals die van Unilever, is het al inbreuk als de verpakking van de nieuwkomer te veel associaties oproept met die van het A-merk - door Steinhauser de aha-erlebnis genoemd. ,,Maar'', zegt Visser, ,,uiteindelijk beslist de rechter op heel basale emoties.''

Het belangrijkste is volgens Visser niet hoeveel de verpakkingen op elkaar lijken, maar hoeveel de verpakkingen op die van alle andere soortgelijke producten lijken. Zo is halfvolle melk altijd lichtblauw en volle melk donkerblauw. Een fabrikant die een nieuw merk halfvolle melk presenteert in een lichtblauwe verpakking, maakt dus geen merkinbreuk. Visser wijst op een plaatje van twee erg op elkaar lijkende blikjes knakworst: geen merkinbreuk. ,,Als je knakworstjes verkoopt, zul je toch knakworstjes op de verpakking moeten zetten.''

Dat huismerken de verpakkingen van Unilever imiteren, is niets nieuws, zegt Steinhauser. ,,Het artikel van Unilever is meestal marktleider. De supermarkt maakt dan een `me too'-product. Om iets van de marktleider op het huismerk te laten afstralen, nemen ze altijd dingen over. En ze zijn handig genoeg om ook een paar verschillen te maken.'' Wat deze zaak bijzonder maakt, volgens Steinhauser, is dat Unilever naar de rechter stapt. ,,Albert Heijn heeft zijn positie als grootafnemer altijd als chantagemiddel gebruikt.'' Leveranciers moeten zich gedeisd houden, anders schrapt de supermarkt hun product. Steinhauser: ,,Blijkbaar was Unilever het nu echt zat.''

,,Dat het zo hoog wordt gespeeld, heeft te maken met de prijzenoorlog'', zegt Laurens Sloot van het Erasmus Food Management Institute. ,,Er zit flink wat irritatie bij de leveranciers.'' Volgens hem waren dit soort conflicten er voor de prijzenoorlog ook, maar losten betrokkenen die binnenskamers op. Sloot denkt dat Unilever nu signaleert dat het kopiëren op grotere schaal plaatsheeft. Of Unilever nu wint of niet, een proces heeft volgens hem ook een signaalfunctie. Al is het alleen maar naar de verpakkingmakers van huismerken toe, dat ze op hun tellen moet passen.

Ook de directeur van het FoodService Instituut Nederland, Jan-Willem Grievink, heeft zich afgevraagd waarom Unilever zo'n stap neemt. Ook hij denkt dat fabrikanten van A-merken strenger optreden tegen vermeende overtredingen omdat A-merken sinds de prijzenoorlog onder druk staan. Unilever gaf vorig jaar voor het eerst toe last te hebben van de concurrentie van huismerken. Grievink: ,,Supermarkten vechten de prijzenoorlog uit over de rug van A-merken, want daarmee kunnen ze laten zien dat ze goedkoper zijn dan een andere supermarkt.''

Unilever is niet de enige A-merkfabrikant die in actie komt. Vorig jaar spanden de makers van wijnmerk J.P Chenet al met succes een zaak aan tegen AH. De fles en het etiket van AH's wijn J.A. Vigneau leken te veel op die van J.P Chenet. Kort voordat de kopie op de markt kwam, had AH de wijn van J.P Chenet geschrapt omdat de partijen het niet eens werden over de inkoopprijs.