Lange discussie in het verschiet

Kan de gekozen burgemeester snel worden ingevoerd? Dat kan, maar het is een ,,gemankeerde oplossing'', aldus een staatsrechtdeskundige.

Het zal lastig worden om de gekozen burgemeester op korte termijn in te voeren. Maar met het debat gisteren in de Tweede Kamer is de discussie daarover niet voorbij, verwacht universitair hoofddocent staatsrecht, G. Leenknegt, van de Universiteit van Tilburg. Want staatsrechtprocessen van deze omvang hebben volgens hem wel vaker een lange wordingsgeschiedenis. ,,Kijk maar naar het debat in de negentiende eeuw over de schoolstrijd of de toenmalige wijzigingen van het kiesstelsel. Die duurden van het midden van die eeuw tot 1917.''

Volgens Leenknegt is het staatsrechtelijk mogelijk om de gekozen burgemeester zonder grondwetswijziging in te voeren. ,,Maar dat blijft een gemankeerde oplossing. De gekozen burgemeester wordt dan door de Kroon benoemd, maar er blijven altijd mogelijkheden voor de commissaris van de koningin of de regering om van de verkiezingsuitslag af te wijken. Bovendien blijft de burgemeester voorzitter van de gemeenteraad, want dat is zo geregeld in de grondwet. Dat betekent dat hij niet de onafhankelijkheid tegenover de gemeenteraad kan innemen zoals in het gisteren afgestemde wetsvoorstel was bedoeld.''

Het is volgens Leenknegt met zo'n beperkt wetsvoorstel wel mogelijk om de bevoegdheden van de burgemeester in de Gemeentewet uit te breiden. ,,Dan komt de burgemeester losser te staan van de raad. Maar zo'n verhouding blijft toch wringen met de huidige rechtsconstructie dat burgemeester en gemeenteraad eenheid van bestuur moeten vormen. Als je het goed wilt regelen, is de koninklijke weg, inclusief de benodigde grondwetswijziging, de beste oplossing.''

Volgens universitair hoofddocent staatsrecht, H. Armelijk van de Rijksuniversiteit Groningen stond De Graaf voor een bijna onmogelijke opgave om die barrière in de Eerste Kamer te nemen. ,,Er waren binnen de coalitie nog zoveel hobbels te nemen bij de invulling van de positie en bevoegdheden van de gekozen burgemeester. Terwijl daar eigenlijk pas bij de behandeling van het wetsvoorstel over de gekozen burgemeester over gepraat zou worden.''

Aan die volgorde kon De Graaf volgens Warmelink niets doen, dat was de keuze van het vorige kabinet dat het oorspronkelijke wetsvoorstel heeft ingediend. Het liep nu spaak bij het eerste debat. Maar als indertijd was gekozen om in de Grondwet op te nemen dat de burgemeester rechtstreeks door de bevolking of de gemeenteraad wordt gekozen, in plaats van benoemd, was het debat nu anders verlopen.''