`Kerk moet geen piramide zijn'

Griekenland bezint zich op een scheiding tussen kerk en staat. `De discussie moet gaan over de plaats van de kerk in de moderne democratie die Griekenland wil zijn', vindt jurist Tsakyrakis.

De Atheense advocaat Stavros Tsakyrakis, gespecialiseerd in mensenrechten, kan het Christusbeeld wel drómen. Het hangt in elke rechtszaal die hij betreedt. ,,Een normaal mens zegt natuurlijk, dat kán toch niet. Dat verhoudt zich toch niet tot de moderne democratie die Griekenland wil zijn?''

Een normaal mens zou ook verbaasd zijn wanneer hij een rechter tegenover zich ziet die zichtbaar een kruis draagt. Maar dat komt, zegt Tsakyrakis, vaak voor. ,,Voor rechters is én het Christusbeeld èn het zichtbaar dragen van een kruis geen issue. Maar als symbool is het wel degelijk een issue.''

Op de vraag of hij en zijn collega's er wel eens over hebben nagedacht geen zaken meer te behandelen wanneer niet eerst het Christusbeeld uit de rechtszaal is verwijderd, om zodoende een kleine streep te trekken door de alomtegenwoordigheid van de kerk in de samenleving, zwijgt hij. Even later: ,,Raar dat ik daarover nauwelijks heb nagedacht, want het irriteert mij mateloos. Maar ik weet niet of zo'n eis goed uitpakt voor de cliënt. Als die het gevoel heeft toch al niet zo sterk te staan, wil hij de rechtbank niet ook nog tegen zich in het harnas jagen. Maar nu het zo aan de orde komt: het is de moeite van het overwegen waard.''

Zoals het voor het parlement volgens hem de moeite waard zou zijn te overwegen bij wet te regelen dat de staat niet langer de salarissen van de geestelijken betaalt. Een eenvoudige manier om de nauwe verbintenis tussen de Grieks-orthodoxe kerk en de staat wat losser te maken. ,,Daarvoor hoeft geen ingewikkelde grondwetswijziging plaats te vinden, ik geloof toch niet dat ooit getornd gaat worden aan artikel 3 van de grondwet [waarin is vastgelegd dat de Grieks Orthodoxe Kerk staatskerk is, red.], maar het is een begin. De kerk is rijk genoeg om haar mensen zelf te betalen. Daar komt bij: nu betaalt de staat, maar diezelfde staat controleert niets. Er zijn bisschoppen die luxueuze huizen bezitten, compleet met een zwembad, er zijn er die geld hebben uitstaan op buitenlandse rekeningen. Ik wil maar zeggen: de kerk, die ook in het bezit is van veel onroerend goed, is rijk genoeg.''

,,Zakenmensen. De leiders van mijn kerk zijn zakenmensen geworden. Dan krijg je dit.'' De stem van Vassiris Hadjelías, eigenaar van een middelgroot hotel in Athene, slaat bijkans over van woede. De seksschandalen die zijn kerk teisteren – ,,Ik wil het niet weten, wat iemand in bed doet is privé''. Maar de corruptie, díe steekt hem. Rijke bisschoppen tegenover veel minder welgestelde priesters, terwijl de laatsten ook nog veel dichter bij de lokale bevolking staan dan de eersten, wier stem nauwelijks gehoord wordt. ,,De kerk zou niet langer een piramide moeten zijn'', bast hij.

Niet de kerk an sich is volgens Hadjelías het probleem, maar het leiderschap van de kerk. Om te beginnen moet aartsbisschop Christódoulos weg (,,wat nu naar buiten is gekomen, werkt als een boemerang tegen hem''), voorts moet er een leeftijdsgrens voor de geestelijken komen (,,na je 70ste vertrekken, 65 mag ook'') en moet de gewone man en vrouw de mogelijkheid geboden worden meer te participeren binnen de kerk in plaats van kaarsjes aan te steken, kruisjes te slaan en aanhoren wat de voorganger zegt. ,,En geef het gewone volk stemrecht over bisschopsbenoemingen.''

Stavros Tsakyrakis gelooft niet in een mogelijk vertrek van aartsbisschop Christódoulos: ,,Ja, bij zijn dood.'' Hooguit hoopt hij dat de aartsbisschop zich voortaan onthoudt van het doen van politieke uitspraken: ,,Wat mij betreft kan een kerk zich met alles bemoeien. Maar deze kerk, die zo verweven is met de staat, kan dat uitgerekend niet.''

Wat Tsakyrakis als democraat en advocaat eigenlijk het meest getroffen heeft, is dat de geestelijken elkaar bespioneerd hebben, dat sprake was van onderlinge chantage, en tapes werden doorgeven aan journalisten. ,,Dát is voor mij het echte probleem. Ook geestelijken hebben rechten. Het bewijs voor bijvoorbeeld seksuele uitspattingen van sommigen is illegaal verkregen.''

Er mag dan nu hardop worden nagedacht over de wenselijkheid van een scheiding tussen kerk en staat, Tsakyrakis gelooft er niet in. Niet omdat hem dat onwelgevallig zou zijn, maar omdat zo'n stap in zijn ogen de uitkomst zou moeten zijn van een goed gevoerde discussie. Een discussie die niet gerelateerd is aan schandalen. ,,Want die verdwijnen op den duur weer naar de achtergrond. De discussie zou moeten gaan over de moderne democratie die Griekenland wil zijn en welke plaats de kerk daarin heeft.'' Zijn blik verraadt dat díe discussie lang op zich zal laten wachten.

Het gezaghebbende dagblad Kathimeriní pleit vandaag in zijn hoofdartikel ook voor scheiding van kerk en staat. ,,Die moet uiteindelijk gerealiseerd worden, maar wel langs lijnen van geleidelijkheid'', aldus commentator T. Ikonomópoulos.