Hopeloze huwelijken in Syrië

Twee geloven op één kussen, slaapt daar in Syrië de duivel tussen? Veel gemengde huwelijken eindigen in eenzaamheid. Want eenmaal buiten je eigen gemeenschap sta je er helemaal alleen voor.

Het was liefde op het eerste gezicht. Sonia al-Ali was direct verkocht toen ze Dekran voor het eerst zag met zijn Texas-look. Bakkebaarden, lange haren, cowboylaarzen die zo'n lekker geluid maken van tik-tik-tik – Sonia smolt weg. Maar de liefde werd angst toen ze Dekrans achternaam zag: Toroyan. Dekran is een Armeense christen, terwijl Sonia een moslim is. En daar begonnen de problemen. Dekran bekeerde zich tot de islam om met Sonia te huwen. ,,Vergeet maar dat je een familie hebt'', liet Dekrans moeder hem voor de bruiloft weten. ,,Je staat er alleen voor.''

Dekran moest zijn werk opgeven in de door Armeniërs gedomineerde goudhandel omdat hij er bij de gemeenschap simpelweg uitlag. En ook Sonia's leven is een hel geworden. Haar schoonmoeder haat haar en spoort haar zoon aan te scheiden. ,,We wonen in hetzelfde flatgebouw als onze schoonouders'', vertelt Sonia. ,,Zij op de derde etage, wij op de eerste. Als ik haar denk te zien, ren ik weg, zo bang ben ik dat ze me geen gedag zal zeggen.''

Even zucht Sonia. ,,Vijf jaar ben ik nu getrouwd, het waren vijf jaar van strijd.''

Sonia is niet de enige met deze ervaring. Gemengde huwelijken zijn een groot taboe in Syrië. Het land bestaat uit een lappendeken van gemeenschappen (sunnieten, Armeense christenen, orthodoxe christenen, druzen enzovoorts) en elk daarvan doet haar uiterste best zo `sterk' mogelijk te blijven. En dus wordt het als `verraad' gezien als een jonge man of vrouw buiten de eigen gemeenschap kijkt om een huwelijkspartner te vinden. Zelfs binnen de christelijke gemeenschap is het zeer ongebruikelijk dat een orthodoxe christen bijvoorbeeld met een katholiek trouwt.

Het is dit gebrek aan gemengde huwelijken dat vele waarnemers van Syrië grote zorgen baart. Conservatieven in de Verenigde Staten dromen wellicht weg bij de gedachte aan een revolutie in Syrië, maar revolutie gaat altijd gepaard met spanningen en vaak met conflicten tussen religieuze en etnische gemeenschappen. In veel landen was het zo dat mensen met een huwelijkspartner uit de andere groep tot kalmte opriepen: oorlog met de andere gemeenschap betekende immers oorlog met de eigen echtgenoot of echtgenote en de schoonfamilie. Maar in Syrië is zo'n buffer tegen communautaire spanningen er nauwelijks.

,,Ik vergelijk Syrië altijd met een kaartenhuis'', zegt Mouhammad, een moslim die ooit verliefd werd op een christen-meisje maar direct te horen kreeg dat zij altijd een ,,zuster'' voor hem zou zijn. ,,Het lijkt stabiel, maar omdat de gemeenschappen geen contact hebben, is het wankel. Een verkeerde beweging en het hele kaartenhuis stort in elkaar.''

Hoe zwak het kaartenhuis is, blijkt wel uit een gesprek met advocaat Nabil Sayegh. ,,Iedereen is gelijk voor de wet'', zegt de orthodox-christelijke advocaat. ,,Maar in de praktijk discrimineert de wet tegen christenen.''

In Syrië, aldus Sayegh, is het bij wet verboden dat een moslim zich bekeert. En dat levert vooral problemen op als een christen-jongen verliefd wordt op een moslim-meisje: hij moet zich dan bekeren. ,,Als hij dat niet doet, heeft het huwelijk geen juridische waarde.''

Daarom heeft de advocaat een wetsvoorstel ingediend bij de president om het ook voor christenen onmogelijk te maken zich te bekeren. ,,Zo is er gelijkheid.''

Het wetsvoorstel, dat van harte gesteund wordt door alle christelijke geestelijke leiders, maakt gemengde huwelijken dan definitief onmogelijk, zo weet ook de advocaat. De gemiddelde Europeaan zou huiveren bij een project dat verliefdheid en de keuze van een huwelijkspartner zo aan banden legt. Maar Sayegh ziet nauwelijks een probleem. ,,Ach, verliefdheid'', zegt hij meewarig. ,,In Syrië zijn andere dingen van belang als je trouwt.''

De advocaat heeft nog geen reactie gehad van de president, en de kans dat hij die krijgt, is ook niet zo groot. Bashar Assad, die zelf alewitisch is maar met een sunnitische vrouw huwde, staat bekend als een liberaal man op sociaal vlak. Maar het project geeft wel aan dat veel christenen ontevreden zijn. ,,Moslims vinden trouwen geen groot probleem'', aldus Nabil Sayegh. ,,Als het niet lukt, scheiden ze gewoon. Maar wij christenen scheiden niet, dus daar ligt al een probleem.''

Het meest tragische lot, aldus de advocaat, treft christelijke meisjes die zich voor het huwelijk tot de islam bekeren. Als hun man hen dumpt, kunnen zij niet meer terug naar hun (christelijke) familie. Hun kinderen zijn moslim – eenzaamheid is hun lot.

En het huwelijk is niet het enige punt waarop christenen worden gediscrimineerd, vindt Nabil Sayegh. De Syrische wet ziet de shari'a (de islamitische wet) als een van haar `bronnen'. Polygamie is toegestaan – ,,Als een islamitische ambtenaar er een tweede vrouw bijneemt, gaat zijn salaris zelfs omhoog.''

Voor de Syrische wet, aldus de advocaat, heeft de getuigenis van een vrouw ook minder waarde dan die van een man. En voor christenen is overspel simpelweg overspel – maar bij moslims is er altijd wel een `sjeikh' te vinden die het met de mantel der islam weet te bedekken. ,,En dan heb ik het er nog niet eens over dat christenen niet of nauwelijks een hoog ambt kunnen krijgen in Syrië'', aldus de advocaat. ,,Christenen worden gediscrimineerd.''

Discriminatie: Sonia weet er alles van. De afwijzing door haar Armeense schoonfamilie heeft haar de afgelopen jaren eenzaam gemaakt. De laatste tijd maakt ze zich vooral zorgen over de toekomst van haar dochtertje. Met haar blauwe ogen en in het algemeen `Armeense' uiterlijk valt zij zeer in de smaak bij haar schoonmoeder. Maar het meisje is moslim, ook al heeft zij een Armeense achternaam.

,,Ik ben bang dat ze zich later verward gaat voelen over haar identiteit'', zegt Sonia. Weer zucht ze. ,,Misschien heeft die christelijke advocaat wel gelijk. Trouw binnen je eigen gemeenschap, dan bespaar je jezelf heel veel problemen.''