De veilige haven van Urk

Urk is een traditioneel protestants-christelijk vissersdorp dat, ondanks de alom voortgaande secularisatie, met vallen en opstaan zijn eigen karakter weet te behouden. Hans Heijnens documentaire De duivel is slim, die vanavond door de VPRO wordt uitgezonden, bevestigt dat beeld weer eens.

Tegen een fraaie, maar wel zeer uitgebreid in beeld gebrachte, achtergrond van hoge golven, wisselende luchten, vissen en vogels, geven drie Urker vissers en de eigenaar van een modern visverwerkingsbedrijf en diens familie hun kijk op geloof en leven. Bijbelgedeelten in de gebeeldhouwde taal van de Statenvertaling, zowel thuis als in de kajuit gelezen, onderstrepen het orthodox-gereformeerde karakter van de Urker gemeenschap, ongeacht of men zich nu hervormd, gereformeerd of christelijk gereformeerd noemt.

Dat binnen die Urker orthodoxie nog een tamelijk grote variatie bestaat, wordt in de documentaire alleen indirect duidelijk gemaakt. De hervormde visser Hessel de Vries (24) maakt gewag van ,,veel zwaardere kerken op Urk'' waar je helemaal niets mag, zelfs niet fietsen op zondag. Hij woont nog bij zijn ouders. Sinds hij een vriendin heeft, slaapt hij zondagsmorgens niet meer uit, maar gaat hij weer mee naar de kerk. Hij huppelt over het schip als hij een sms'je van haar krijgt.

Bijna alle geïnterviewden weten uit eigen ervaring van de krachten die hun het geloof der vaderen proberen te ontnemen. ,,De duivel is slim, hij weet hoe hij mensen aan moet pakken, namelijk door twijfel te zaaien.'' Anderen wijzen op de bedreigingen van buitenaf. Zij zien de ,,wereldse verlokkingen'', zoals cafébezoek, seks voor het huwelijk en drugs, als het grootste gevaar. Geloof lijkt bij hen vooral een kwestie van moraal.

Hoe vervreemdend sommige uitspraken op buitenstaanders ook overkomen, bijvoorbeeld over de plaats van vrouwen en homo's in de kerk, nergens wordt de toon van de documentaire neerbuigend. Het geloof geeft een stevige basis aan de dorpsgemeenschap en kenmerkt haar identiteit. God geeft bescherming, zodat de mens nergens meer bang voor hoeft te zijn, ook niet voor de dood. Wel jammer dat een deel van de geportretteerden de uitzending vanavond niet te zien krijgt. Ze hebben geen televisie.

Dokwerk: De duivel is slim, VPRO, Ned.3, 20.50-22.00u.