Tot elke prijs hervormen

Zestig jaar oud zijn de Verenigde Naties, en de volkerenorganisatie zucht onder die jaren. Verouderd, log, bureaucratisch, corrupt en zeker niet-representatief op het niveau van de Veiligheidsraad, het orgaan van de VN dat zeggenschap uitoefent over de handhaving van vrede en veiligheid in de wereld. Het siert Kofi Annan, de secretaris-generaal van de VN, dat hij woord heeft gehouden en met ingrijpende voorstellen voor hervorming van de Verenigde Naties is gekomen. Zijn gisteren verschenen rapport `In grotere vrijheid: naar ontwikkeling, veiligheid en mensenrechten voor allen' is een hoogstnoodzakelijke zij het late poging tot verandering van een organisatie die weliswaar onvolmaakt is maar waar de wereld niet buiten kan.

Zoals de VN-chef gisteren ten overstaan van de Algemene Vergadering al aangaf zijn de plannen geen à-la-carte menu waaruit ieder van de 191 lidstaten iets naar eigen gading kan selecteren. Annan biedt een samenhangende strategie die de volkerenorganisatie moet stroomlijnen en besluitvaardiger moet maken en die haar – wat de Veiligheidsraad betreft – in overeenstemming moet brengen met ,,de machtsrealiteiten in de wereld van vandaag''. Sinds 1945, toen de VN werden opgericht, maken de vijf winnaars van de Tweede Wereldoorlog met een permanente zetel de dienst uit in de Veiligheidsraad: Amerika, Groot-Brittannië, Rusland, Frankrijk en China. Tien leden rouleren. Een land als India, een atoommacht die in staat is zelfs China in inwonertal te overtreffen, heeft in deze raad weinig tot niets in te brengen. Hetzelfde geldt voor de zich ontwikkelende grootmacht Brazilië en de economische reuzen Duitsland en Japan, de verliezers van de Tweede Wereldoorlog. De VN zullen die scheefgroei moeten aanpakken om hun gezag op te vijzelen.

Het is juist dat Annan de krachteloze en in wezen ongeloofwaardige VN-commissie voor de mensenrechten wil vervangen door een kleinere mensenrechtenraad die direct door de leden van de Algemene Vergadering wordt gekozen. Met zijn suggesties voor terrorismebestrijding haakt hij in op de dreigingen in het nieuwe millennium. Zijn oproep aan de lidstaten om een heldere definitie van terrorisme te geven waarover iedereen het eens is, verdient snelle uitvoering. Het onderdeel van zijn rapport met voorstellen over het gebruik van geweld tijdens internationale crises legt de kern bloot van wat de Amerikanen de irrelevantie van de VN noemen. Het schort hem, kort gezegd, aan effectiviteit. Tijdens crises mag de VN-Veiligheidsraad niet worden omzeild – zie de VS inzake Irak – maar dient hij beter te functioneren. Annan probeert hiervoor oplossingen te vinden zonder concessies te doen aan het principe van mandatering.

De VN laten zich niet zomaar op bevel veranderen. Annans voorstellen zijn zinnig, maar 's mans eigen problemen – het schandaal met het olie-voor-voedselprogramma en de nasleep van de affaire-Lubbers – kunnen uitvoering van zijn hervormingsprogramma wel eens in de weg zitten. Over de haalbaarheid kan men kort zijn. Zijn plan is haalbaar als de lidstaten meewerken. Machtspolitiek en behoud van positie zullen zoals altijd opgeld doen. Er zijn `realiteiten' waar de VN-chef niet omheen kan. Het wordt dus compromissen sluiten; nemen en geven omdat nietsdoen onherroepelijk leidt tot verdere marginalisering.