`Geen campagne als zetbaas voor CDA'

De burgemeester van Maastricht wil straks op eigen kracht gekozen worden, met een mandaat om zelf een college te vormen. ,,Geen gekonkel meer met coalitievorming''.

Toen Gerd Leers (CDA) nog Tweede-Kamerlid was, moest hij in het buitenland vaak uitleggen hoe de Nederlandse lokale politiek georganiseerd was. ,,Mijn Europese collega's die ik in de Raad van Europa ontmoette, begrepen er helemaal niets van. Een burgemeester die niet gekozen is, heeft toch geen mandaat om gedurfde keuzes te maken, vroegen ze. En ik moest ze het antwoord schuldig blijven.''

Inmiddels is Leers zelf burgemeester, van Maastricht. Van zijn tijd als parlementariër heeft hij overgehouden dat hij sterk voor de direct door de bevolking gekozen burgemeester is.

,,Europese collega's hebben veel meer ruimte om voor hun idealen op te komen. De burgemeester in Nederland zit gevangen in lokale netwerken, partijen en belangen. Hij zal altijd compromissen moeten sluiten.''

Zo enthousiast is Leers, dat hij alvast bezig is zijn campagne voor te bereiden mocht Maastricht inderdaad in 2006 zijn burgemeester gaan kiezen. Hij gaat zonder zijn partij de verkiezingen in. ,,Een burgemeester moet boven de partijen staan. Dat heb ik sinds mijn aanstelling in 2002 steeds geprobeerd. Ik wil op een programma gekozen worden.''

Natuurlijk, ,,politiek gezien ben en blijf ik CDA'er'', maar Leers heeft geen zin ,,als zetbaas van de partij'' campagne te gaan voeren. ,,In Maastricht hebben we de afgelopen drie jaar laten zien dat moeilijke besluiten gemeenschappelijk genomen worden. Dat hoort ook zo. De burgemeester moet partijen binden en zich niet gebonden voelen aan een partij.''

Bij een burgemeester die `richting geeft', zoals Leers het noemt, horen meer bevoegdheden, vindt hij. Zo moet de gekozen burgemeester zijn eigen college kunnen samenstellen. Op die manier is het afgelopen met het gekonkel om tot een coalitie te komen. ,,Ik heb me vaak afgevraagd hoe het toch kwam dat bestuurders zo slecht zijn in het nemen van besluiten. Bij coalitievorming wordt onderhandeld over punten en komma's, ze huren externe adviseurs in om tot compromissen te komen. De ambtenarij blijft maar groeien.''

Daardoor, zegt Leers, is een enorme kloof met de burger ontstaan. ,,Het wordt tijd dat er weer een leider in het lokaal bestuur komt. Er is iemand nodig die zegt: we gaan díé richting uit. Dat is volgens mij de taak van de burgemeester. Daarom is het zo belangrijk dat ik straks zelf mijn wethouders kies. Hier in Maastricht is een tijd geweest dat er zeven wethouders waren, puur omdat alle coalitiepartijen bediend moesten worden.''

Waar selecteert u de wethouders dan op?

,,Ik ga campagne voeren met een soort tienpuntenplan. Zo wil ik dat de basisvoorzieningen van de gemeente op orde zijn, zoals de burgerlijke stand. Ook wil ik doorgaan met het veiligheidsbeleid, zoals de harde aanpak van de misstanden in woonwagenkamp Vinkenslag. Als ik daarop gekozen word, ga ik op zoek naar mensen die in staat zijn dat uit te voeren.''

Maar dan ontstaat het gevaar dat burgemeesters uitsluitend wethouders uitkiezen met dezelfde politieke ideeën. Wordt de burgemeester zo niet érg machtig?

,,Dat denk ik niet. Deskundigheid moet het belangrijkste criterium zijn, niet de partij. Ik kan me voorstellen dat ik een uitstekende GroenLinks-wethouder in mijn college meeneem. Een goede wethouder heeft oog voor de politieke verhoudingen en houdt daar rekening mee.''

Ook de gemeenteraad kan wat u betreft gehalveerd worden. Waarom?

,,De tijd is voorbij dat burgers eens in de vier jaar een raad kozen en zich daardoor lieten vertegenwoordigen. Het college moet direct verantwoording afleggen aan de burger. Dat hoort bij modern bestuur.''

Maar de gemeenteraad is er toch voor om het college te controleren?

,,Er zijn veertig raadsleden, en toch zijn de burgers ongelukkig met de lokale politiek. Hoe komt dat? Ze voelen zich er niet door vertegenwoordigd. De raadsleden zitten in talloze commissies. Is dat democratie? Forget it. De raad moet horen wat er speelt in wijken en buurten, mijn taak is verantwoording afleggen over mijn daden aan de burger. Als ik mijn doelstellingen niet haal, dan heb ik mijn geloofwaardigheid verloren en kan ik inpakken.''