Experiment Iederwijs

Overal in de wereld willen welgestelde en goed opgeleide ouders hun kinderen in de toekomst van een minstens even welgesteld of opgeleid bestaan verzekeren. Als die ouders ontevreden zijn met het gratis, door de overheid gesubsidieerde onderwijs, sturen zij hun kinderen desnoods naar dure particuliere scholen die hun kinderen zoveel mogelijk klaarstomen voor het hoger onderwijs. Voor de toekomst van hun kinderen willen veel ouders zich grote financiële offers getroosten.

Toch zetten de snelgroeiende particuliere Iederwijs-scholen zich juist af tegen de druk op kinderen om goede cijfers te halen. De leraren doen wat de kinderen willen in plaats van andersom. Kinderen worden geacht te weten wat het beste voor hen is en mogen er dagenlang op de computer spelen als ze daar zin in hebben. Het vrije opvoedingsideaal van Jean-Jacques Rousseau is weer helemaal terug. Omdat de scholen zich nog niet hebben bewezen en er geen Cito-toetsen en meestal geen kerndoelen zijn, moeten de kinderen voor een vervolgopleiding waarschijnlijk alsnog worden geëxamineerd.

Vrij zijn de kinderen op de Iederwijs-scholen niet, anders zouden er geen bevoegde leraren nodig zijn. Tot nu toe gaat het om meer dan 400 leerlingen, verdeeld over negentien scholen. Veel Iederwijsscholen zijn dus kleiner dan de gemiddelde Nederlandse klas. Het is bijna thuisonderwijs. Dat betekent dat leerlingen op de Iederwijsscholen buitengewone professionele aandacht krijgen en dat zal veel ouders aantrekken. Er is geen sprake van kinderen die zichzelf les geven. De leerkrachten die elke beweging van hun kroost observeren en begeleiden, lijken eerder op de ouderwetse gouvernantes van de elite, maar dan de vrijgevochten Mary-Poppins-variant. Bovendien hebben kinderen in particuliere scholen in de regel meer culturele bagage dan gemiddelde leerlingen. En dan is er nog het zogenoemde Hawthorne-effect, dat iedere deelnemer aan een experiment zijn beste beentje voorzet.

Al deze factoren dragen ertoe bij dat Iederwijs niet al bij voorbaat als mislukt kan worden beschouwd. Een verbod, zoals CDA-Kamerlid Jan de Vries voorstelt, is te rigoreus. Toch zou de overheid meer dan alleen de vestigingsvoorwaarden van dergelijke scholen moeten toetsen. Zeker nu er lange wachtlijsten zijn voor deze scholen en er maandelijks nieuwe worden opgericht, is betere inspectie en goede informatie aan ouders hard nodig.

Omdat de Nederlandse overheid zo weinig over heeft voor regulier onderwijs, zal de vlucht naar particuliere scholen alleen maar toenemen. Nu de Iederwijs-scholen zo snel groeien, wil minister van Onderwijs Van der Hoeven terecht de eisen aan particuliere scholen verscherpen. Als gevolg daarvan zullen sommige scholen het waarschijnlijk niet halen, terwijl andere zich verder aanpassen aan de realiteit dat kinderen na school verder moeten in het reguliere onderwijs en de samenleving. Ook particuliere scholen moeten bewijzen dat iedere leerling ook echt wijzer is geworden. Niet alleen verdienen ouders waar voor hun geld, ook kinderen horen te worden beschermd tegen lichtvaardige proefnemingen.