Europese top onder somber gesternte

Officieel gaat de Europese top, vandaag en morgen in Brussel, over economie. Maar het onzekere lot van de Europese Grondwet dicteert de stemming.

Cruciale weken voor de Europese Unie. Weer een stapje verder met het verenigd Europa? Of juist niet? In de woorden van voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie: de Unie verkeert in ,,een politiek zeer gevoelige fase''.

Wat dit betekent zal vanavond en morgen al kunnen blijken als de staatshoofden en regeringsleiders van de 25 lidstaten van de Unie in Brussel bijeenkomen voor hun gebruikelijke economische `voorjaarstop'. Ogenschijnlijk bevat de agenda weinig explosief materiaal meer nadat de ministers van Financiën zondagavond een akkoord wisten te bereiken over een flexibeler toepassing van het Stabiliteits- en Groeipact over toegestane overheidstekorten. Maar schijn bedriegt.

Het volgende probleem dient zich al weer aan. De Franse president Jacques Chirac heeft massief verzet aangekondigd tegen de wijze waarop `Brussel' de arbeidsintensieve dienstensector meer grensoverschrijdend wil laten werken binnen Europa. ,,Onacceptabel'', aldus het staatshoofd van het land waarvan de bevolking zich volgens de jongste peilingen in meerderheid tegen de Europese Grondwet zal keren.

Chiracs kritiek op de dienstenrichtlijn, op de spandoeken van de tegenstanders beter bekend als de `Bolkestein-richtlijn', deed Barroso gisteren verzuchten ,,niet alleen met één land rekening te kunnen houden'', zelfs niet als dat land ,,essentieel is voor de Europese constructie''. Barroso deed een krachtige oproep aan Franse politici ,,misverstanden'' over grondwet en dienstenrichtlijn weg te nemen, want anders kon het project Europa dit voorjaar wel eens smoren in referenda.

Het was de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker die in januari, bij de start van het halfjaarlijkse voorzitterschap van de Unie, waarschuwde voor de verlammende werking die de referenda over de Grondwet de komende tijd kunnen hebben op het functioneren van de EU. En dat is precies wat zich nu lijkt te voltrekken.

Met de hete adem in de nek van een eurosceptisch electoraat kiezen veel landen voor de rem. Ook uit Nederland komen signalen om `gevoelige' Europa-onderwerpen maar zo veel mogelijk uit te stellen tot na het referendum over de Grondwet (op 1 juni). Dan gaat het bijvoorbeeld om Nederlands positie als verhoudingsgewijs grootste contribuant aan de Unie. Voorzitter Luxemburg wil in juni een akkoord bereiken over de Europese meerjarenbegroting (2007-2013), maar ook dit heikele onderwerp wordt sterk door binnenlandse politieke agenda's gedicteerd.

Formeel is het belangrijkste onderwerp van de tweedaagse top in Brussel het aanzwengelen van de deplorabele economie van de Unie. De EU-regeringsleiders moeten de komende twee dagen in Brussel een nieuwe impuls geven aan de `Lissabon-strategie'. Vijf jaar geleden besloot in de Portugese hoofdstad hetzelfde gezelschap, dat toen nog maar 15 landen vertegenwoordigde, tot een ambitieus programma om de Europese economie op de golven van de dotcom-revolutie binnen tien jaar de sterkste ter wereld te maken. Het pakte sindsdien anders uit: Europa raakte alleen maar verder achterop bij de Verenigde Staten en de snelle groeiers in Azië.

Hoogste tijd dus voor nieuwe Europese initiatieven. Maar zowel het politieke als het economische gesternte is niet onverdeeld gunstig voor drastische maatregelen. De leiders van de grote lidstaten Duitsland en Frankrijk staan allebei onder zware binnenlandse druk. In Frankrijk ziet president Chirac de stemming onder de bevolking over de Europese Grondwet omslaan. In Duitsland staat bondskanselier Gerhard Schröder voor belangrijke regionale (in mei in Noordrijn-Westfalen) en nationale verkiezingen (volgend jaar). Beide landen kampen met een hoge werkloosheid van bijna 10 procent.

,,De Lissabon-hervormingen hebben evenveel met mensen als met economie te maken'', zo onderstreepte voorzitter Barroso van de Europese Commissie vorige week tijdens een bezoek aan Polen. Maar die boodschap leek niet besteed aan de meer dan 50.000 vakbondsactivisten die zaterdag in Brussel demonstreerden tegen de volgens hen dreigende afbraak van het sociale Europa.

De `Bolkestein-richtlijn' voor liberalisering van de diensten staat hiervoor in hun ogen symbool, omdat deze tot `sociale dumping' zou leiden door de toestroom van dienstverleners uit nieuwe lidstaten in Midden- en Oost-Europa. Vandaar dat in Frankrijk met zijn traditioneel militante vakbeweging de `Bolkestein-richtlijn' intussen een factor geworden in het referendum over de Europese Grondwet.

Het oorspronkelijke doel van de Lissabon-strategie is afgezwakt, omdat het niet meer geloofwaardig was. Volgens de Europese Commissie moeten de EU-landen zich nu eerst en vooral richten op ,,groei en banen''. Vandaar ook dat zij wil vasthouden aan de plannen voor liberalisering van de dienstenmarkt waarvan zij een forse groei-impuls verwacht. De spannende vraag voor de EU-leiders is of zij met die prognose opkomend het tij tegen de Europese Grondwet kunnen keren.