Chinese muren in Afghanistan

Nederlandse militairen vervullen verschillende rollen in Afghanistan. Ze jagen op terroristen en helpen met democratie – onder aparte commando's.

,,Heb je het al gehoord? In oktober zijn we hier terug'', moppert de ene Nederlandse luchtmachtsoldaat tegen de andere, in het hokje met de internetterminals op het vliegveld van de Afghaanse hoofdstad Kabul waar de militairen per e-mail het contact met thuis onderhouden. Juist die ochtend heeft de commandant van de NAVO-macht ISAF in Afghanistan, de Turkse generaal Ethem Erdagi, tegenover journalisten gezegd van Nederlandse zijde de verzekering te hebben gekregen, dat het per 1 april wegens uitputting van mensen en materieel teruggetrokken Nederlandse detachement Apache-helikopters te zijner tijd naar Afghanistan zal terugkeren.

Volgens minister Kamp (Defensie) bestaan er evenwel nog geen concrete plannen in die richting – het detachement van vier F-16-straaljagers dat Nederland per 1 april ter vervanging van de Apaches naar Kabul stuurt, blijft daar een jaar, zodat de zorgen van het Apache-personeel voorbarig lijken. Maar ook zonder hen valt op, dat – na de terugtrekking van de Nederlandse troepen uit Irak – Afghanistan zich ontwikkelt tot een voornaam ontplooiingsgebied voor Nederlandse troepen in het buitenland.

Aan de operatie ISAF – gericht op opbouw van de democratie in Afghanistan – neemt Nederland deel door bijna 400 militairen die in de noordelijke provinciehoofdstad Pol-e-Khomri een zogeheten PRT (Provincial Reconstruction Team) bemannen. Het betreft hier een meerjarige onderneming ter bevordering van de veiligheid, de democratie en het gezag van de centrale regering in Kabul in dit gebied. Ook de F-16's zijn voor beveiligingstaken in het ISAF-gebied gedacht – dat het noorden en sinds kort ook het westen van Afghanistan bestrijkt.

In het zuiden van Afghanistan is nog de in 2001 door de Amerikanen gestarte gevechtsoperatie Enduring Freedom gaande – die gericht is op het opsporen van terroristen, en in het bijzonder leden van Al-Qaeda. Nederland neemt hieraan deel met ongeveer 250 man speciale troepen, commando's en mariniers, die een dezer dagen (wanneer precies is geheim) in Afghanistan zullen arriveren en dan vermoedelijk naar de omgeving van Kandahar zullen vertrekken.

En ten slotte stelt Nederland nog tijdelijk 750 mariniers ter beschikking om in de periode van de parlementsverkiezingen – zojuist van juni uitgesteld tot 17 september – aan een ordelijk verloop daarvan bij te dragen. Naar verluidt moeten zij nu begin augustus vertrekken.

Bij de Kamerdebatten eerder deze maand over het zenden van Nederlandse speciale troepen heeft de regering benadrukt een strikte scheiding te zien tussen Operation Enduring Freedom en ISAF. De gedachte van een Chinese muur tussen beide ondernemingen in één land is overigens geheel in de lijn van andere NAVO-landen als Duitsland en Frankrijk, die deelnemen aan ISAF maar met Operation Enduring Freedom niets te maken willen hebben. En dat terwijl met name door het Amerikaanse Pentagon op meer synergie van beide operaties wordt aangedrongen.

In Kabul blijkt dat in de praktijk beide operaties al naar elkaar toegroeien. ,,Als militair ben ik natuurlijk voor eenheid van commando'', zegt ISAF-commandant Erdagi zonder aarzelen. ,,Het zijn alleen de politici die het nog moeten beslissen.'' Hij noemt ook praktische voorbeelden van synergie: op 1 april gaat het westen van Afghanistan over van het operatiegebied van Enduring Freedom naar het territorium van ISAF. Dan zal ongeveer de helft van het land onder deze NAVO-operatie vallen. De Amerikanen behouden dan hun basis in Farah, die dan zal worden voortgezet als een PRT, onder ISAF-commando.

Tegelijkertijd richten de Canadezen een PRT in nabij Kandahar, het hart van de Operation Enduring Freedom. Of dit Canadese PRT – dat dus niet in ISAF-gebied ligt – nu wel of niet onder zijn commando zal vallen, weet generaal Erdagi nog niet.

Het lijkt de vraag of onder deze omstandigheden een strikte scheiding van beide operaties waaraan Nederland deelneemt, op den duur meer kan zijn dan een Haags argument ter geruststelling van de Tweede Kamer. De F-16's gaan naar Kabul voor ISAF maar kunnen in extremis ook worden ingezet voor Enduring Freedom. Ook de Apaches konden dat trouwens, maar die omstandigheid heeft zich volgens detachementscommandant Jan Koedijk in een jaar niet voorgedaan.

Zeker is, dat Afghanistan nog jarenlang een mogelijk operatiegebied voor Nederlandse troepen blijft: volgens schattingen van de Verenigde Naties is voor de blijvende veiligheid en de opbouw van een functionerende staat in Afghanistan nog minstens dertien jaar de aanwezigheid van buitenlandse troepen nodig.