Beurzen sceptisch over `nieuw' Stabiliteitspact

Zo tevreden als de ministers van Financiën zich zondag in eigen kring toonden over het bijstellen van het Stabiliteitspact, zo sceptisch zijn de reacties daarbuiten.

De Europese top van regeringsleiders die vandaag begint mag dan een zwaar agendapunt kwijt zijn, op de financiële markten is het compromis dat zondagavond over het Stabiliteitspact bereikt is minder welkom.

Zondag kwamen de ministers van Financiën van de EU overeen om het Stabiliteitspact, dat de begrotingsdiscipline van de eurolanden moet bewaken, te veranderen. Landen mogen uitzonderlijke uitgaven aanvoeren om dispensatie te krijgen als zij het maximaal toegestane begrotingstekort van 3 procent van het bruto binnenlands product overschrijden. Voor Duitsland zijn dat de 80 miljard euro steun die jaarlijks naar het voormalige Oost-Duitsland worden overgemaakt. Voor Frankrijk zijn het uitgaven aan ontwikkelingshulp en onder meer defensie. Daarnaast geeft een recessie of dip in de economische groei eerder dan voorheen dispensatie voor een tekortoverschrijding. Daartegenover staat de belofte dat landen in gunstige economische tijden harder moeten streven naar een begrotingsoverschot.

De reacties gisteren op het compromis waren voorspelbaar. De ministers van Financiën, die de overeenkomst sloten die nog moet worden afgehamerd door de regeringsleiders, liepen uiteen van zeer positief (de Duitse minister Eichel) tot verdedigbaar (minister Zalm).

Op de financiële markten was het andere koek. Allereerst was er de Europese Centrale Bank (ECB), die een communiqué liet uitgaan waar werd gewaarschuwd voor de gevolgen van een laksere begrotingsdiscipline op de lange termijn. ,,Vermeden moet worden dat veranderingen in het correctieve mechanisme (van het pact) het vertrouwen ondermijnen in het begrotingsraamwerk van de lidstaten van het eurogebied,'' stelde de ECB, om daarna te benadrukken dat zij over de prijsstabiliteit in dat eurogebied zal blijven waken. Dat laatste ligt voor de hand: het is de kerntaak van de ECB. Dat de centrale bank dit toch nog een keer onderstreepte, werd op de financiële markten gezien als een dreigement de rente op te schroeven als de begrotingen van de lidstaten onder het nieuwe regime van het Stabiliteitspact nog minder op orde zijn dan al het geval was.

Op de Europese geldmarkt, waar de rente nauwgezet luistert naar wat de centrale bank mogelijk met haar zeer kortlopende tarieven van plan is, stegen de rentes dan ook licht. De éénjaars Euribor, de interbancaire rente in het eurogebied met een looptijd van een jaar, liep meteen op tot het hoogste niveau sinds begin januari. De tarieven voor swaps (renteruilcontracten) en rentefutures (termijncontracten) met een termijn van twee jaar lieten de pieken van begin dit jaar zelfs onder zich. Zo zijn de rentemarkten weer terug op het verwachtingspatroon van begin dit jaar. De daarna opgekomen hoop vervliegt dat de ECB haar rentetarieven nog wel eens zou kunnen verlagen dit jaar als antwoord op het haperende economisch herstel en de bijbehorend lagere inflatieverwachtingen.

Is die verwachting terecht? Voorlopig is het schadelijke effect van een losser Stabiliteitspact, met hogere tekorten, een hogere staatsschuld en mogelijk ook hogere inflatie, enkel theorie. Maar de critici zetten zich alvast schrap. Een van de weinige ministers van Financiën die zich gelaten, maar kritisch over het compromis uitliet, was de Fin Antti Kalliomaki. Gevraagd naar het mogelijk renteopdrijvend effect van het nieuwe pact zei hij: ,,Dit is wat Finland al tijden naar voren brengt, maar het leek veel landen niet zoveel te kunnen schelen.''

Juist gisteren, toen de financiële markten het nieuws over het nieuwe, lossere Stabiliteitspact moesten verwerken, kwam de kredietbeoordelaar Standard & Poor's met een zwarte boodschap voor de toekomst. Uit onderzoek van het bedrijf bleek dat de staatschuld van landen als Duitsland, Frankrijk en ook de Verenigde Staten de komende twintig jaar door de vergrijzing zo sterk zal oplopen dat zij tegen die tijd insolvabel dreigen te worden. De nu zo sterke staatsobligaties zullen dan verhandeld worden als junk bonds, met onbetaalbare rentes.

Zo ver is het nog lang niet, maar een opgerekt Stabiliteitspact geeft gezien de eerste marktreacties kennelijk weinig vertrouwen. Ofwel, zoals de voorzitter van de Duitse werkgeversvereniging BDA, Dieter Hundt, zei: ,,Het nu bereikte compromis is een uitnodiging voor Europese landen om hun schulden op te laten lopen.''