Wereldpremière Vivaldi (Gerectificeerd)

In Rotterdam klinkt in juni de wereldpremière van Vivaldi's onbekende opera Montezuma (1733). Het manuscript komt uit het Berliner Singakademie-archief, waar vele werken wachten op herontdekking.

Tot voor kort was van Vivaldi's opera Montezuma alleen een tekstboekje voorhanden. Van de muziek werd aangenomen dat ze op één aria na verloren was gegaan. Tot er twee jaar terug een vrijwel volledige partituur opdook in de Berlijnse Sing-Akademie. Dit archief, bestaande uit duizenden unieke partituren waarvan zeker tachtig procent in manuscript, werd in 1945 door de Russen meegenomen als oorlogsbuit. Toen het in 1999 opdook in Kiev, was dat wereldnieuws. In 2001 kreeg de Sing-Akademie haar unieke bezit terug.

De Berlijnse zangvereniging, waar Mendelssohn in 1829 de eerste moderne Matthäus uitvoerde, leed inmiddels een zieltogend bestaan zonder de faciliteiten het archief adequaat te beheren. De slechte toegang tot de bronnen leidde tot ergernis bij musici en musicologen, die popelden met het materiaal aan de slag te gaan.

De Nederlandse gambist Johannes Boer probeert al tijden het enig overgebleven exemplaar van Il Giardino Armonico (1692) van de zeventiende-eeuwse musicus Johann Schenck in handen te krijgen, vertelt hij. ,,Maar vooral op de unieke bronnen houden ze stevig de hand. Ze willen alles in eigen beheer houden, maar hebben daarvoor niet de middelen. Het is eigenlijk een koor, dat nu probeert uit het archief geld te peuren.''

Juist door het ontbreken van een goede organisatie zijn in het verleden toch veel werken via onduidelijke weg tot klinken gekomen. De Sing-Akademie viste daarbij financieel steeds achter het net. Zo wilde de Komische Oper in Berlijn het herontdekte Singspiel Pastorelle en Musique (1704) van Telemann (1681-1767) uitvoeren. Toen het niet lukte via de Sing-Akademie aan een `officiële' partituur te komen, voerde men de opera noodgedwongen uit met een kopie van dubieuze herkomst.

De Rotterdamse Vivaldi-première is in meer opzichten uniek. Puur muzikaal, omdat de wereldpremière van een complete Vivaldi-opera hier niet eerder klonk. De Doelen bracht in 2001 wel al de integrale Nederlandse première van de veel bekendere Vivaldi-opera Il Giustino, maar aard en kwaliteit van Vivaldi's operawerk werden hier vooral bekend door de losse aria's op het ultrasuccesvolle Vivaldi Album van Cecilia Bartoli.

Ook de totstandkoming van de Rotterdamse première verliep onalledaags. De Doelen kreeg Montezuma aangeboden door het Italiaanse ensemble Modo Antiquo, waarbij onvermeld bleef dat vinder/musicoloog Steffen Voss toestemming had gegeven voor bestudering, maar niet voor uitvoering. Kees Vlaardingerbroek, programmeur van De Doelen: ,,Meestal zíjn er helemaal geen rechten bij dit soort oude muziek.''

Michael Rautenberg, voormalig bestuurslid van de Sing-Akademie, toont zich niet verbaasd over de gang van zaken. ,,Zodra iemand een ontdekking doet in het archief, zegt de Sing-Akademie: dat hebben wíj ontdekt. Dat klopt niet. En dus gaan mensen zelf met muziek aan de haal.''

De Sing-Akademie was not amused toen ze hoorde over de Rotterdamse plannen. De Doelen stelde de première veilig door alsnog voor de rechten te betalen. Het gaat nu om een `officiële' wereldpremière, mét goedkeuring van de Sing-Akademie. Het geld uit Rotterdam wordt in Berlijn vooral gebruikt om het eigen koor er weer bovenop te helpen, en niet in de eerste plaats voor restauratie en conservatie van de bronnen, vertelt Georg Castell, voorzitter van de Sing-Akademie. ,,Maar het hele archief wordt nu gecatalogiseerd, op microfilm gezet en deskundig verzorgd. De beginproblemen zijn opgelost; alle aanvragen worden snel afgehandeld.''

Meer nieuwe premières liggen wat hem betreft in het verschiet. Montezuma is nog maar het begin.

Montezuma: 11/6 De Doelen, Rotterdam. Inl. (010) 2171717

Rectificatie

Het artikel Wereldpremière Vivaldi (21 maart, pagina 8) vermeldt dat musicoloog Steffen Voss toestemming had gegeven voor bestudering van de partituur en niet voor uitvoering. Voss heeft van het archief van de Sing-Akademie toestemming gekregen voor onderzoek, niet voor uitvoering. Hij heeft de partituur aangeboden aan het barokensmble Modo Antiquo, zonder overleg met de Sing-Akademie.