Nobele strijders zijn nu schoften

De vroeger zo hechte katholieke gemeenschap in Noord-Ierland is gespleten door de campagne van de zusters om de moordenaars van hun broer voor de rechter te brengen. De IRA staat in de beklaagdenbank.

Veel mannen in The Melting Pot, een rokerige pub in de katholieke enclave Short Strand van Belfast, hebben aan den lijve ervaren hoe hardhandig het Ierse Republikeinse Leger (IRA) zijn gezag handhaaft. De 28-jarige Gabriel zet zijn glas Guinness neer, stroopt zijn broekspijp op en toont een enorm paars litteken in zijn knieholte. ,,Dat komt door een kogel van IRA-mensen'', zegt hij. ,,Die dachten dat ik niet te vertrouwen was. Ik heb er in 1998 een jaar lang door in een rolstoel gezeten.''

Niemand heeft de daders van deze willekeurige aanval ooit aangepakt, ook niet de Noord-Ierse politie die zich de laatste jaren slechts bij uitzondering op straat begeeft in de wijk. De paramilitaire strijders van de IRA hebben vrij spel. Hun wil is wet op een manier die elders in Europa ondenkbaar zou zijn. Lange tijd pikte de katholieke bevolking dit, omdat het `eigen volk' was. Maar de laatste jaren ontsporen de populaire vrijheidsstrijders van weleer steeds vaker en hun gedrag wordt door velen als crimineel ervaren. ,,Bij het minste of geringste trappen ze je deur in of beginnen ze je in de benen te schieten'', zegt Gabriel.

Vol begrip volgt hij de campagne van de zusters van Robert McCartney, een 33-jarige katholieke man die op 30 januari na een ruzie in de naburige Magennis's Bar werd neergestoken en vervolgens werd doodgeslagen. De daders waren naar alle waarschijnlijkheid leden van de IRA. De zusters en de verloofde van McCartney eisen dat de moordenaars voor de rechter worden gebracht. Een unicum, want niet eerder hebben katholieken het aangedurfd het geweld van de IRA zo openlijk aan de kaak te stellen.

In binnen- en buitenland vond hun campagne weerklank, ook onder de eigen aanhang van de IRA. Zelfs de Amerikaanse president Bush wilde de zusters vorige week ontmoeten. Niettemin is nog niemand bereid geweest publiekelijk tegen de IRA-leden te getuigen, terwijl er tientallen gasten in de bar waren toen het fatale incident plaats had. Velen beweren net in het toilet te zijn geweest. Het moet daar dringen zijn geweest, want de sanitaire voorzieningen in de bar zijn beperkt.

Op de terugweg uit de Verenigde Staten deed een van de zusters, Catherine, gisteren een hartstochtelijke oproep voor de televisie om de ,,muur van stilte'' in Belfast af te breken.

Het was een goed gekozen metafoor, want van muren weten ze in Belfast alles af. De wijk Short Strand bijvoorbeeld, waar zo'n vierduizend katholieken wonen te midden van een zee van protestanten, is al decennialang aan alle kanten afgeschermd door metershoge stenen muren met metalen hekken er bovenop. Nog altijd wagen de katholieken zich 's avonds niet in de buurt van die muren, die door de Britten eufemistisch peace lines worden genoemd. ,,Heb uw buren lief'', staat er op een muurschildering met gevoel voor ironie geschreven.

,,Voor je het weet word je langs de muur beschoten'', zegt James Patrick, een 61-jarige gepensioneerde kantoorklerk, die doorgaans kortweg JP wordt genoemd. ,,Een paar dagen geleden nog werd op tientallen meters van de muur de ruit van de auto van mijn buurman met een katapult kapotgeschoten. Nou ja, het is beter dan 14 jaar geleden, toen moesten we in onze huiskamer bukken voor de rondvliegende kogels.'' Kijk hier zijn een paar jaar geleden drie mensen doodgeschoten, zegt JP, niet ver van de muur.

Of het intussen met de ontmanteling van de `muur van stilte' wat wordt, zoals de McCartney-zusters willen, staat te bezien. ,,Ik sta volledig achter hun campagne'', zegt Gabriel, ,,maar ik wil m'n nek niet te ver uitsteken tegen de IRA. Ik moet ook denken aan de veiligheid van mijn vrouw en mijn kind.'' Hij wil niet met zijn achternaam in de krant. Ook JP denkt er zo over, al schuwt hij tegen een buitenstaander kritiek op de IRA niet. ,,Die schoften hebben ook mijn schoonzoon in de onderbenen geschoten bij wijze van waarschuwing.''

Anoniem durven sommigen nog verder te gaan met hun kritiek. `Ontbind de IRA. Geen recht, geen vrede', staat er op een muur gekalkt. Op een andere muur hebben zelfs al de namen van enkele IRA-leden gestaan, die bij de moord op McCartney betrokken zouden zijn geweest. De IRA heeft die muren schielijk laten oververven.

Maar het is niet alleen angst die mensen ervan weerhoudt te getuigen tegen de IRA. Zowel de IRA als haar politieke arm Sinn Féin heeft tientallen jaren kunnen rekenen op brede steun onder het katholieke volksdeel. De IRA-leden golden als nobele strijders tegen de protestantse onderdrukking. Die steun verspelen ze niet zo snel. ,,Voor mij zijn het nog steeds vrijheidsstrijders'', zegt een oude, kale man in het buurtcentrum Saint Matthews in Short Strand. ,,Het is niet eerlijk een hele beweging aan te vallen op de misdragingen van enkelingen.''

Ook in Magennis's Bar, waar McCartney op 30 januari voor de deur werd gedood, leven de oude Republikeinse idealen nog volop. ,,Ik ben door en door Republikeins'', zegt een potige bouwvakker trots, terwijl hij zijn ogen even losweekt van de televisie, waarop een voetbalwedstrijd gaande is. Hij heeft een heel andere lezing van de gebeurtenissen op 30 januari, waar hij zelf bij was. Een paar vrienden adviseren hem niet met een journalist te praten, maar hij wil toch zijn verhaal kwijt.

Eerst dook er volgens hem een notoire onruststoker op, die doelbewust een IRA-lid aanviel met een mes. Vervolgens werd snel hulp ingeroepen van de IRA. Bij de grote vechtpartij, die daarna ontstond, raakte ook McCartney betrokken. Wat de bouwvakker zelf daarvan zag, laat hij in het midden. ,,Het was gewoon een caféruzie, dat kan overal gebeuren'', luidt zijn conclusie. Zeer verbolgen is hij dan ook over het feit dat de IRA en Sinn Féin al enkele leden uit hun beweging hebben gezet. ,,Die mensen deden gewoon hun werk. Ik vind het schandalig dat ze zo worden behandeld.''

Ook de katholieke critici van de IRA, die juist vinden dat de IRA-strijders veel te vaak ontsporen, willen zich hoeden voor het verwijt dat ze hun eigen gemeenschap verraden. Gabriel en zijn vrienden in The Melting Pot onderstrepen dat ze niet van hun anti-Britse geloof zijn afgevallen. ,,We haten de Britten nog altijd meer dan de IRA'', zegt Gabriel. ,,Die scum bags (schoften) hebben ons al honderden jaren onderdrukt en gemarteld.''