`Ik ga de Ararat beklimmen'

Frank Westerman ontving zaterdag de Gouden Uil 2005 voor El Negro en ik, een zoektocht naar een opgezette Afrikaan. ,,El Negro is een metafoor voor de universele `ander'.''

Westerman schreef eerder onder meer De Graanrepubliek en Ingenieurs van de ziel.

Wanneer wist je: ik ga winnen?

,,Toen voorzitter Anna Luyten het juryrapport ging voorlezen had ik het vrij snel door. De eerste drie zinnen hadden ook nog op Omega minor van Paul Verhaeghen kunnen slaan, maar daarna werd de tekst op mijn boek toegesneden. Ik was al twee keer eerder genomineerd, en vooral de eerste keer [In 2000 met De Graanrepubliek, red.] wist ik zeker dat ik het niet zou worden. Tot één minuut voor de uitreiking, toen werd de camera ineens op mij gericht en zat ik als een haas in koplampen gevangen. Dan ga je toch nog twijfelen. Toen de camera wegzwenkte naar Peter Verhelst, die dat jaar won, zwenkte ik met mijn hoofd nog een stukje mee.''

In je dankwoord stelde je voor om het onderscheid fictie en non-fictie op te heffen en te vervangen door frictie en non-frictie?

,,Bij een literaire prijs hanteer je literaire criteria. Het wringt om dan een onderscheid te maken tussen boeken die aan de fantasie zijn ontsproten en boeken die op waargebeurde verhalen zijn gebaseerd. Dat gegeven zegt niets over de literaire kwaliteit. Ik vind het een affront dat ik in de top-10 tussen de Snoecks, de belastingalmanak en de gids Windows voor senioren sta. Ik voel me daar niet thuis. In de Angelsaksische literatuur is het onderscheid tussen fictie en non-fictie veel minder scherp. Een tijdschrift als Granta biedt een staalkaart van verhalen die feitelijk controleerbaar zijn, maar die toch als literatuur worden opgeschreven. Frictie en non-frictie is natuurlijk een woordspeling, maar het is in mijn ogen ook een relevanter onderscheid: het gaat erom dat een tekst iets loswrikt, dat kan evengoed in een waargebeurd als in een verzonnen boek.''

Wat wrik je los met El Negro en ik?

,,El Negro, de Afrikaan die is opgezet en jarenlang werd tentoongesteld, is een metafoor voor de universele `ander'. Het gaat me in het boek niet alleen om hem, maar om wat hij zegt over ons. Ik heb gezien hoe Catalaanse schoolkassen hem kwamen bezoeken. Kinderen drukten hun neus tegen het glas en de juf zei: hier hebben wij een individu van la raza negra. Dat werd netjes opgeschreven. Ik wilde van El Negro alles weten, maar dat op een verhalende manier opschrijven. De vertelling, de woordkeus, de timing, de compositie komt voor mij op de eerste plaats, nog voor de inhoud.''

De winnaar krijgt een beeldje van een uil en 25.000 euro. Wat ga je met het geld doen?

,,Ik ga er een goede bergbeklimmeruitrusting van aanschaffen, zodat ik de Ararat in Turkije kan beklimmen, de berg waar de Ark van Noach zou zijn gestrand. Ik wil gaan schrijven over wetenschap en religie, en de Ararat staat symbool voor veel meer. De grote wereldgodsdiensten hebben het verhaal van zondvloed in hun geschriften verankerd, en er zijn sinds de 19de eeuw talloze expedities geweest. Al die geleerden zochten het Godsbewijs, in de vorm van een splinter van de Ark.''