Aggressie

Loe de Jong schreef agressief consequent met twee g's. Hij werd daar geregeld op aangesproken, las ik, maar dan zei hij: u heeft gelijk dat het eigenlijk met één g hoort, maar zo schrijf ik dat nu eenmaal.

Ik vind dat een curieus en veelzeggend detail.

Waarom schreef De Jong agressief op zijn eigen manier? Waarschijnlijk omdat hij dat in Engeland zo had geleerd, hoorde ik een deskundige op de radio zeggen. En inderdaad, in het Engelse taalgebied wordt aggressive met dubbel-g geschreven. Maar dat is natuurlijk nog geen verklaring voor het feit dat De Jong, nadat hij hierop was aangesproken, vasthield aan zijn eigen spelling. Dát deed hij omdat hij in een positie verkeerde waarin hij zoiets kon afdwingen. Hij was de baas, hij had de touwtjes in handen, als hij in een overheidsuitgave wilde afwijken van de officiële spelling, dan deed hij dat.

Ik ken een huisarts die op een bord in zijn tuin heeft staan: huisartspractijk. Practijk met een c dus. Vacantie schrijft hij opzettelijk met een c. Al sinds 1954 hebben praktijk en vakantie de voorkeur en sinds 1995 zijn practijk en vacantie officieel fout, maar daar heeft deze huisarts lak aan. Hij is eigen baas en hij spelt zoals hij wil.

Ik ben eens, toen ik als eindredacteur bij een krant werkte, uitgefoeterd door een bekende schrijver omdat ik in zijn stuk october had gewijzigd in oktober. Wie dacht ik godverdorie wel dat ik was! Mijn argument dat de spelling oktober al sinds decennia de voorkeur heeft, maakte geen enkele indruk. Ook niet dat verder de hele krant oktober met een k schreef en dat uniformiteit toch voorop diende te staan. Ik moest met mijn poten van zijn october afblijven.

Het interessante van dit soort eigenzinnigheden vind ik dat ze doorgaans zo krakkemikkig zijn onderbouwd. Die bekende schrijver had hoogstwaarschijnlijk een voorkeur voor october omdat hij dit in zijn jeugd zo had geleerd. Hij was gehecht aan het woordbeeld. Maar ja, spellingen worden af en toe bijgeschaafd en voor de rest had hij zich aangepast, dus waarom nou juist dat ene woordje niet? En waarom hield De Jong nou halsstarrig vast aan aggressief?

Het antwoord zal wel zijn: macht. Niet iedereen heeft de aandrang of de gelegenheid om complete legers te commanderen, maar we laten ons graag gelden – zelfs als het om zoiets kleins of relatief onbelangrijks gaat als de spelling van een enkel woord.

Overigens is het de vraag of De Jong aggressief is gaan schrijven nadat hij was geïnfecteerd door het Engelse aggressive. Die dubbele g kan ook simpelweg als spelfout zijn ontstaan. Er zijn namelijk heel veel mensen die agressief met twee g's schrijven, ook zonder dat ze een paar jaar in het Engels zijn ondergedompeld. Een kleine steekproef leert dat die spelfout in deze krant gemiddeld twaalf keer per jaar voorkomt – soms in vertalingen van Engelstalige persberichten, maar ook in onvertaalde, eigen artikelen. Op internet zijn de resultaten helemaal opzienbarend: aggressie, aggressief en aggressieve komen op het Nederlandstalige deel van internet samen momenteel meer dan 14.000 keer voor.

Als je niet beter wist, zou je denken dat De Jong zelfs op dit punt school heeft gemaakt.

Vettax. Weet u waar het Engels zich ook steeds nadrukkelijker laat gelden? Bij nieuwe samenstellingen met -tax. Ik vermoed dat tax door de bedenkers wordt gevoeld als een eufemisme van belasting. Leuker kunnen we het niet maken, wel korter en cooler. De kranten hobbelen er een beetje achteraan. Die weten niet of ze nu tax of taks moeten schrijven. De Grote Van Dale kent alleen taks en zegt dat dit `Belgisch Nederlands' is en `niet algemeen' voor `heffing, belasting, recht', maar dat is achterhaald. Volgende week zal ik hier wat dieper op ingaan.

Reacties naar de Achterpagina of naar

sanders@nrc.nl