3 procent is niet meer automatisch 3 procent (Gerectificeerd)

Het stabiliteitspact wordt versoepeld, besloten de Europese ministers van Financiën vannacht. Een overwinning voor Duitsland en Frankrijk, maar een nederlaag voor Nederland.

De Duitse minister van Financien, Hans Eichel, toonde zich vannacht ,,geheel tevreden'' met het akkoord over hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact. Hij kreeg volgens eigen zeggen ,,wat ik al jaren heb gevraagd''. Zijn Franse collega, Thierry Breton, was al even voldaan. Volgens hem was in het compromis ,,met alle Franse wensen rekening gehouden''.

Minister Gerrit Zalm sprak op zijn beurt van een ,,zeer verdedigbaar en evenwichtig compromis''. Dat klonk al wat zuiniger. En de Oostenrijkse minister Karl-Heinz Grasser zei dat het ,,niet de beste oplossing'' was die hij zich had voorgesteld. Zalm en Grasser golden jarenlang als de hardliners bij de toepassing van het europact.

Feit is dat het door EU-voorzitter Jean-Claude Juncker uitgewerkte compromis meer concessies aan Duitsland en Frankrijk bevat dan zijn twee weken geleden verworpen concept. Minister Zalm verzette zich toen nog tegen de Duitse eis om de herenigingskosten als verzachtende factor mee te wegen in een sanctieprocedure bij overschrijding van de tekortnorm. Veel nieuwe lidstaten wilden helemaal geen versoepeling van het pact uit vrees voor een zwakke euro, wanneer zij straks zelf aan de muntunie meedoen. Zij wilden alleen dat rekening wordt gehouden met hun dure pensioenhervormingen, wat volgens het aangepaste europact ook zal gebeuren.

Zijn Duitsland en Frankrijk inderdaad de grote winnaars? De twee landen veroorzaakten in november 2003 de crisis rond het europact, die het debat over hervorming op gang bracht. Ze ontsnapten toen onder zware politieke druk aan dreigende sancties, omdat een meerderheid van lidstaten de aanbevelingen van de Europese Commissie van tafel veegde.

Duitsland zou onder de nu aangepaste pactregels in november 2003 niet in de problemen zijn gekomen. De Duitse regering had zich kunnen beroepen op een onverwachts tegenvallende groei om een sanctiedreiging af te wenden. Ook de kosten van de Duitse hereniging hadden als verzachtende omstandigheid kunnen gelden. Brussel zou de aanbevelingen voor een sanctieprocedure dan vrijwel zeker niet hebben voortgezet en Berlijn had meer tijd gekregen om het overheidstekort op orde te brengen.

Frankrijk zou een moeilijker geval zijn geweest. Parijs had ongetwijfeld de uitgaven aan ontwikkelingshulp en defensie als verzachtende omstandigheid aangevoerd – wat het aangepaste europact toelaat – maar dat zou waarschijnlijk niet hebben geholpen. Dat komt omdat het excessieve Franse tekort in 2003 vooral het gevolg was van belastingverlagingen, die de president in zijn verkiezingscampagne had beloofd.

Zijn Zalm en Grasser dan de verliezers? Vannacht sprak Zalm vooral over de ,,verstevigingen'' in het pact: de verplichting meer te sparen in goede tijden en meevallers te gebruiken voor tekortreductie, het buiten beschouwing laten van financiële maatregelen met een eenmalig financieel effect bij de tekortbeoordeling en scherper toezicht op landen met een hoge staatsschuld. Verder benadrukte Zalm dat lidstaten met hun tekort altijd ,,dichtbij'' de 3 procent moeten blijven en alleen ,,tijdelijk'' van de norm mogen afwijken. ,,Als dat niet het geval is zijn alle aangevoerde argumenten irrelevant.''

De kans is aanzienlijk dat Duitsland dit jaar al meteen `verzachtende omstandigheden' zal aanvoeren. Bondskanselier Gerhard Schröder kan vlak voor het verkiezingsjaar 2006 geen lastige reprimandes uit Brussel gebruiken. Eichel zei er vannacht niks over. Hij heeft beloofd het tekort in 2005 onder de 3-procentsnorm te brengen, maar dat lijkt onhaalbaar.

Kan Duitsland de kosten van de Duitse hereniging – nog altijd ruim 100 miljard (4 procent van het bbp) per jaar – niet als verzachtende factor opvoeren? Eichel probeerde met een simpel ,,nee'' alle critici gerust te stellen. ,,We moeten steeds dichtbij de 3 procent blijven.'' Maar de uitvoering van het europact hangt vooral van de politieke wil van de lidstaten af. ,,Waar het op aankomt is dat we het pact nu echt goed gaan toepassen'', zo besefte ook minister Zalm.

Een winnaar is in elk geval EU-voorzitter Juncker. Hij wist met het zwaar bevochten compromis een dreigende crisis te bezweren. Met de zware economische, sociale en politieke perikelen in Duitsland en Frankrijk, dat ook nog voor een moeilijk referendum over de Europese grondwet staat, wilden de meeste lidstaten de twee grote landen niet teveel meer dwarsbomen. Juncker heeft die omstandigheden kennelijk weten te benutten.

Rectificatie

In het artikel 3 procent is niet meer automatisch 3 procent (21 maart, pagina 11) over het Europese stabiliteitspact staat de zin `Kan Duitsland de kosten van de Duitse hereniging (...) niet als verzachtende factor opvoeren?' Die zin moet luiden: `Kan Duitsland de kosten van de Duitse hereniging – nog altijd ruim 100 miljard (4 procent van het bbp) – niet jarenlang achtereen als verzachtende factor opvoeren?' Het was op die vraag dat minister Eichel van Financiën met `nee' antwoordde.