Vrouwen kiezen voor gezin, tegen heug en meug

Een derde van de Amerikanen in loondienst heeft geen enkele voorziening voor de oude dag, hoewel ze voldoende verdienen en alle vrijheid hebben om het goed te regelen. Dat komt, betoogt het tweewekelijkse Amerikaanse zakenblad Fortune, doordat ze te veel keus hebben. En de wetenschappelijke ervaring leert dat dit ten koste gaat van goed nadenken en van planning op de langere termijn. En dat roept vragen op over wat begrippen als kiezen en vrije wil eigenlijk betekenen.

Want, betoogt het blad, kiezen is veel moeilijker dan ,,de libertairen'', zoals het blad voorvechters van privatisering noemt, graag zouden willen. Het lijkt zo mooi: iedere Amerikaan is er zelf verantwoordelijk voor dat hij voldoende kan beleggen en sparen voor de oude dag. Dat lukte zo lang het goed ging met de economie. Maar nu, na de beursval van 2001, blijkt dat de Amerikaanse pensioengerechtigden in 2030 45 miljard dollar tekort zullen komen voor eerste levensbehoeften als eten en drinken, een dak boven het hoofd, en medische verzorging.

Maar dat betekent niet, stelt het blad bijna opgelucht vast, dat de libertairen, volgelingen van de conservatieve econoom Milton Friedman, zullen afstappen van hun ideeën over de privatisering van sociale voorzieningen. Daarom hebben ze de term `libertair paternalisme' bedacht. Met deze contradictio in terminis erkennen mensen als William Niskanen, oud-student van Friedman en directeur van het conservatieve Cato Institute, dat mensen met hun vrijheid vaak domme dingen doen. Daarom ,,heeft hij er geen probleem mee'' om de investeringsvrijheid strikt te beperken als het om sparen voor het pensioen gaat of om betrokkenen te verplichten om een lijfrente te nemen.

Grote instellingen als bijvoorbeeld ziekenfondsen zijn evenmin als individuen in staat de goede keuzes te maken voor de lange termijn, betoogt Bernd Raffelhüschen, hoogleraar financiële wetenschappen aan de universiteit van Freiburg, in het Duitse maandblad Euro: ,,Deze instellingen kapitaal in handen geven is alsof je twee botten naar een hond gooit en hem zegt dat er ook een voor morgen is.'' Het blijft uiteindelijk de verantwoordelijkheid van de Duitse belastingbetaler om keuzes te maken, meent hij, bijvoorbeeld door minder uit te geven aan auto's en vakantie en meer aan gezondheidszorg.

Hoe betrekkelijk de vrijheid om te kiezen is, blijkt ook uit het feit dat 37 procent van de hoog gekwalificeerde vrouwen in Amerika op een bepaald moment een bloeiende carrière onderbreekt, voor een gemiddelde periode van twee jaar, schrijven Sylvia Hewlett en Carolyn Luce in het Amerikaanse managementblad Harvard Business Review. Hewlett is hoogleraar aan Columbia University in New York, Luce is partner van het organisatieadviesbureau Ernst & Young.

Van de mannen is 24 procent van de mannen bereid tot onderbreking, in de meeste gevallen om de loopbaan een andere wending te geven. Van de vrouwen gaf 44 procent gezinsaangelegenheden op als reden voor de onderbreking. Daar komt bij dat vrouwen die hun loopbaan hervatten een hoge prijs betalen. Van de 93 procent die zegt dat te willen, slaagt er maar 74 procent in om de daad bij het woord te voegen. Gemiddeld verloren de terugkerende vrouwen 28 procent van hun inkomen. De cijfers zijn gebaseerd op een nationale enquête onder een representatieve groep van 2.443 hooggekwalificeerde vrouwen en een groep van 653 even hooggekwalificeerde mannen.

Het is nog steeds het oude liedje, meent Laura d'Andrea Tyson in het Amerikaanse weekblad BusinessWeek. ,,Ondanks het feit dat de onderwijskloof tussen mannen en vrouwen bijna is gedicht wordt van vrouwen in de meeste gezinnen nog steeds verwacht dat ze het leeuwendeel van de zorg voor hun rekening nemen, voor de kinderen, voor de ouderen, en voor de echtgenoten''. En nog steeds zit er maar één ding op: ,,Werkgevers kunnen en moeten een specifiek beleid ontwikkelen om een beter evenwicht te bewerkstelligen tussen de eisen van het werk en die van het gezin.''

Als dat daadwerkelijk gebeurt is het maar de vraag of dat niet te laat is. Want, zo schrijft Robert Pozen in het Amerikaanse kwartaalblad Foreign Affairs, in Amerika is het aantal vrouwen dat niet buitenshuis werkt in 2001 gestegen tot bijna 25 procent. Het was voor het eerst sinds een halve eeuw dat dit cijfer steeg. De auteur voert dit aan als een van de redenen waarom Europa een goede kans maakt om Amerika in te halen. Een andere reden is dat de groei van de Amerikaanse productiviteit vermindert omdat de rol van de informatietechnologie is uitgespeeld. En bovendien hebben de Europeanen veel minder schulden dan de Amerikanen. Om de inhaalmanoeuvre te doen slagen zullen de vijftien oude EU-leden moeten integreren met de tien nieuwe. Want als dat niet lukt dan krijgt Europa steeds meer te lijden van de trends die nu al zichtbaar zijn: een laag geboortecijfer, vermindering van hulp aan ouderen en een verstarde arbeidsmarkt. De keus is aan de Europeanen, aldus het blad.