Piraten doden zelfs voor veters

Piraterij op zee is lastig te bestrijden, zo bleek gisteren tijdens een bijeenkomst in Amsterdam. Bewapening is geen optie. ,,Dan kom je in een geweldspiraal terecht.''

Na de tsunami is het enkele maanden relatief rustig geweest in het noordelijke deel van de Straat Malakka, één van de grootste brandhaarden voor één van de meest gruwelijke facetten van het internationale handelsverkeer: piraterij op zee. Maar afgelopen week was het weer raak. Vijfendertig zwaar bewapende overvallers enterden het Indonesische schip Tri Samudra en dwongen de bemanning koers te zetten naar Sumatra, waarna zij ondermeer de kapitein en de hoofdwerktuigkundige meenamen als gijzelaars.

Tijdens een gisteren in Amsterdam gehouden symposium over zeeroof bleek weer eens hoe vaak piraterij op zee voorkomt. En hoe moeilijk het is te bestrijden. Volgens cijfers van het International Maritime Bureau (IMB) in Londen zijn alleen het afgelopen jaar al meer dan 50 zeelieden of hun familieleden die aan boord waren om het leven gekomen. Tientallen opvarenden werden mishandeld, verwond of zijn vermist. Voor tientallen gegijzelde officieren hebben de kapers een losgeld geëist.

,,Ik heb gezien dat iemand voor een paar schoenveters werd doodgeslagen'', zei Willem Grooff van de Federatie van Werknemers in de Zeevaart (FWZ) gisteren tijdens de bijeenkomst in Amsterdam. Op dit moment varen honderden vrachtschepen door de nacht, de dekverlichting aan, de accommodatie hermetisch gesloten. Het is aan de orde van de dag, zeker in de wateren rond Maleisië en Indonesië, dat soms in para-militaire kleding gehulde piraten een vrachtschip achtervolgen, met behulp van bamboestokken en enterhaken aan boord komen, de bemanning overmeesteren en op rooftocht gaan.

Volgens John Burnett, de Amerikaanse auteur van het boek `Dangerous waters' (vertaald als Terreur op Zee) is er op zee een permanente oorlog aan de gang tussen kapers en zeevarenden. ,,Het publiek of de politiek heeft nauwelijks weet van piraterij, want kranten en televisie rapporteren er amper over'', zegt hij, in zijn woonplaats Haarlem. ,,Rederijen melden kapingen vaak niet eens of zijn bang voor represailles. Het onderwerp wordt low profile gehouden maar vormt een levensgevaarlijke bedreiging voor de wereldeconomie. Want piraterij kan ook als strijdmiddel worden gebruikt door terroristen. En bijna 90 procent van al het vervoer gaat over water.''

Volgens Burnett rust de hedendaagse piraterij op drie pijlers: corruptie bij de lokale autoriteiten, criminaliteit rond de ankerplaats en de klassieke piraterij waarbij overvallers het schip enteren. De eerste twee facetten zijn te overzien. De kapitein moet vaak lokale autoriteiten smeergeld betalen wil hij überhaupt iets in een haven gedaan krijgen. Of hij kan in het havenkantoor potten verf terugkopen die een dag eerder op zijn schip zijn gestolen. Maar veel ernstiger en gewelddadiger zijn de overvallen op volle zee, soms met snelle speedboten waarbij kapers het schip enteren, maar het ook op de brandkast van de kapitein of de persoonlijke bezittingen van de bemanning hebben voorzien.

In Amsterdam werd gisteren druk gediscussieerd hoe schepen beter beveiligd kunnen worden tegen piraterij. Niet alleen in Straat Malakka, maar ook in de zeeën rond West-Afrika, Brazilië, de Zuid-Chinese Zee en Somalië, eveneens notoire brandhaarden van piraterij. Vanuit de hoek van zeevarenden klonk de roep om wapens aan boord. Maar H. l'Honoré Naber, die het contact tussen de Koninklijke Marine en de koopvaardij op dit punt onderhoudt, is het daar niet mee eens. ,,Koopvaardijmensen bewapenen is absoluut geen optie. Dan kom je in een geweldspiraal terecht die van kwaad tot erger gaat.

Kapitein Cees Pronk van Smit Internationale vertelde hoe hij ooit aan zijn kapers wist te ontsnappen, door handig te manoeuvreren met zijn sleepboot. ,,Ik wist één ding: ik moet zorgen dat ze niet aan boord komen. Want dan zijn de kapers de baas en sta je machteloos.'' Pronk is ook niet voor bewapening van de bemanning. ,,Net als veel van mijn collega's.''

Inzet van de Marine zou een optie kunnen zijn om schepen en hun bemanningen beter te beveiligen. Maar de marine kan natuurlijk nooit overal tegelijk zijn. Burnett tenslotte: ,,Regeringen zullen in actie moeten komen. Misdaadsyndicaten huren piraten in om complete schepen met lading en bemanning in het niets te laten verdwijnen. Piraten bedreigen de wereldeconomie. Maar de zaak wordt door de politiek doodgezwegen. Als men al weet waar het over gaat.''