Op de nomadenschool

Scholieren maakten een reis naar Ethiopië. De kennismaking met de derde wereld was `heftig'.

WAT DOET een week Ethiopië met Nederlandse scholieren? Veel, zo zeggen ze zelf. Want hoewel ze allemaal wel een beeld van Afrika hadden, was de werkelijkheid verpletterend. Tachtig kinderen in één klaslokaal vol gammele bankjes, met één leerkracht. nomadenkinderen die in de schaduw van een boom hardop de letters van het Amhaarse alfabet opdreunen. Kinderen in krottenwijken die niet naar school kunnen omdat ze geen geld hebben.

Drieënveertig jongeren van verschillende middelbare scholen hebben vorige maand een achtdaagse reis gemaakt naar Ethiopië. Dat gebeurde in het kader van het project `Going Global' van de stichting Edukans, een ontwikkelingsorganisatie die met projecten probeert Nederlandse jongeren bewust te maken van de ongelijkheid in de wereld.

Het project Going Global duurt het hele schooljaar en omvat verschillende activiteiten. Er is een uitwisseling met Ethiopische jongeren. Die vertellen op Nederlandse middelbare scholen over hun leven en over aids, dit jaar het centrale thema. Verder organiseren de deelnemende scholen acties om geld in te zamelen voor onderwijsprojecten in Ethiopië. Per school wordt tenslotte één leerling afgevaardigd die Ethiopië bezoekt en daar na terugkomst een of meer presentaties over geeft.

De groep scholieren bezocht in Ethiopië overheidsscholen die lesgeld vragen maar desondanks nauwelijks lesmaterialen bezitten. Ze keken rond bij onderwijsprojecten, die door Edukans of andere lokale organisaties gesponsord worden. En ze bezochten projecten voor beroepsonderwijs, die als een omgekeerde piramide werken: een organisatie traint één boer in effectieve landbouwmethodes, die traint op zijn beurt vijf boeren in zijn omgeving, die ieder op hun beurt weer vijf boeren trainen.

``Ik was het meest onder de indruk van de nomadenschool'', vertelt Kimberley Olthof (15 jaar, 3-vmbo). ``Edukans zorgt daar voor leskisten die de docenten kunnen meenemen. Al die kinderen zitten daar onder een boom en kijken naar een schoolbordje van een vierkante meter. Ze nemen hun eigen tak mee om op te zitten en als de zon draait gaan ze onder een andere boom zitten. We zijn daar ook een nacht blijven slapen, in de open lucht onder een muskietennet. Daar heb ik gezien dat de maan en de sterren schaduw geven, prachtig.''

Over de pracht van het landschap en hoe leuk de kinderen zongen en dansten is iedereen het eens. Waar sommigen meer moeite mee hebben is het feit dat schoolkinderen er openlijk worden geslagen. Dominique van Dongen (15 jaar, 4-vwo): ``In de klassen lopen meesters rond, met een rietje of een stok, en die geven de kinderen een tik als ze niet luisteren of te druk zijn. En je ziet dat grote kinderen de kleintjes disciplineren.'' Bart van Kranenburg (16 jaar, 5-vwo) knikt: ``Dat vond ik heel raar.'' Kimberley relativeert het: ``Vroeger had je dat hier ook. Ze zijn gewoon nog niet zo ontwikkeld.'' Dat gaat Alexandra van Kampen (16, 5-vwo) te ver. ``Dat kun je zo niet zeggen. Er zitten daar zoveel kinderen bij elkaar, hoe moet je die anders onder controle houden.''

Alexandra was geschokt door een andere ervaring: tijdens een bezoek aan de sloppenwijken van de hoofdstad Addis Abeba ontmoette ze een jongen die gestopt was met zijn opleiding omdat er geen geld meer was. ``We zaten in zijn huis, een hut van karton en spaanplaat waar ik niet tegen de muur durfde te leunen, omdat ik bang was dat die in zou storten. Daar woonde een moeder met zes kinderen. Toen haar zoon thuiskwam begreep hij niet waarom we daar waren. Hij dacht dat wij hem kwamen helpen. Maar wat konden wij doen? Hoe hij keek, zo machteloos, dat was verschrikkelijk. Hij was het enige kind dat ik heb gezien dat niet lachte, want overal lacht iedereen, hoe weinig ze ook hebben.''

De scholieren reisden met een rugzak vol emoties door Ethiopië. Dominique vertelt dat ze soms geen letter op papier kreeg voor haar dagboek. ``Dan kon ik alleen maar een gedicht schrijven.'' Dat gold ook voor haar reisgenoten, zo blijkt uit de reisverslagen op de website van Edukans (www.edukans.nl). Zoals Jolien Montfrooij die na een ontmoeting met een weeskind dichtte:

Vandaag voor het eerst

Diep van binnen geraakt

Vandaag voor het eerst

Mijn hart gekraakt

`Me no mother, no sister'

je hand op je hart

`You my sister, my mother'

Overspoeld door een golf van

emoties

Een brok in mijn keel

Ik trek 't niet meer

Het is me even te veel.

Voor allemaal was de kennismaking met de derde wereld `heftig' en heeft het hun wereldbeeld veranderd. Heel concreet, zoals bij Dominique die niet meer zeurt als de pot iets schaft wat ze eigenlijk niet zo lekker vindt. Maar ook in levensbeschouwelijke zin. Zoals Kimberley: ``Ik heb geleerd om ook als het tegenzit toch te blijven lachen.'' En Noëmi Vilchez (16 jaar, 4-vwo): ``Wat ik heb leren zien is dat je gezin je fortuin is. Dat waardeer ik nu meer.'' Alexandra: ``Mensen omhelzen elkaar als ze elkaar tegenkomen, ze zijn heel open tegen elkaar. Ze hebben iets sociaals dat wij in Nederland missen. Daar kunnen wij iets van leren.''

Allemaal ergeren ze zich sinds ze terug zijn aan de lakse en ongeïnteresseerde houding van veel leeftijdsgenoten. De flauwe grappen – `heb je veel zwarte mensen gezien?', `kom niet met een hongerbuikje terug' –, de misplaatste opmerkingen – `was het leuk?' – en de botheid – `going global sucks'. Kimberley: ``De mensen daar strijden echt voor hun land, hun positie, zij zien onderwijs als hun toekomst. Daar wil ik aan meehelpen en dat wil ik hier overbrengen. Hoe moeilijk dat ook is. Ik wil dat ze op school inzien dat als ze een keer zichzelf niet op de eerste plaats zetten en iets voor een goed doel doen, ze mensen daar voor de rest van hun leven iets kunnen geven.''