Oh, Aruba, onze zo geliefde rots

Het Arubaanse volk vierde gisteren de Dag van de Vlag. Een nationale feestdag van trots over de economische verworvenheden die onder de status aparte tot stand zijn gebracht.

,,O, Aruba , dushi tera. Nos baranca tan stima.'' (Oh, Aruba, heerlijk land. Onze zo geliefde rots.) Uit volle borst zingen honderden Arubanen hun volkslied in de warme ochtendzon. Het is half elf, vrijdag 18 maart op de Plaza Betico Croes. Vandaag viert de Arubaanse bevolking de Dag van de Vlag. Het lichtblauwe dundoek, voorzien van rode ster en twee gele strepen, steekt uit de voorgevel van de meeste huizen op het eiland. Ook de meeste auto's op Aruba, voornamelijk nieuwe modellen, zijn voorzien van vlaggetjes die wapperen in de Noord-oostpassaat.

,,Vandaag geeft de Arubaan uiting aan de eilandelijke trots'', zegt antropoloog Luc Alofs. ,,Een patriotisme dat in de status aparte staatkundig vorm is gegeven.'' Binnen het koninkrijk is Aruba een autonoom land, dat tot 1986 deel uitmaakte van de Nederlandse Antillen. Op 18 maart 1948 werd de Arubaanse zelfstandigheid voor het eerst op de agenda gezet via een petitie in het Antilliaanse parlement, de Staten. De Arubaanse vlag en het bijbehorende volkslied werden officieel ingewijd op 18 maart 1976. Tien jaar later was de status aparte een feit.

Sindsdien gaat het goed op Aruba. Het toerisme groeide uit tot een belangrijk bron van inkomsten. Met name Amerikanen brengen hun vakantie op Aruba door. Deze week voorspelde de Centrale Bank een reële economische groei van 3 procent voor 2005. Toch is het beeld van Aruba als braafste jongetje van de Antilliaanse klas - een idee dat vooral gangbaar is in Nederland - niet de hele waarheid. Het kersverse land begon in 1986 zonder schulden, maar zag zich in 2004 geconfronteerd met een staatsschuld van ruim 700 miljoen euro. ,,Dat is zorgwekkend'', zegt de directeur van de Centrale Bank, Rob Henriquez, in zijn chique kantoor in Oranjestad. ,,Met name omdat het geleende geld niet wordt uitgegeven aan nieuwe investeringen, maar aan lopende zaken.''

Zo kent Aruba een zeer uitvoerige algemene ziekenverzekering, een te royaal ambtenarenpensioen en relatief groot ambtenarenapparaat. ,,Van iedere belastinggulden gaat zeventig cent op aan de payroll, daardoor is er weinig ruimte voor uitgaven op het gebied van onderwijs, rechtshandhaving en infrastructuur'', zegt Henriquez. Volgens Ben Marapin, secretaris van de Sociaal Economische Raad (SER), speelt het traditionele systeem van politieke patronage hierbij een rol. ,,Er 6.000 ambtenaren op een beroepsbevolking van 44.000. En topambtenaren verdienen teveel. Bovendien worden ze niet benoemd op basis van kwaliteit en deskundigheid'', zegt hij in zijn huis nabij het strand. ,,Door gebrek aan deskundigheid missen we ook een coherent macro-economisch beleid. De opeenvolgende regeringen wilden alleen maar meer, meer, meer. Verbreding in plaats van verdieping, omdat je daar bij je kiezers goed mee voor de dag kan komen.'' Volgens hem heeft de economische groei een grote wissel op de toekomst van Aruba getrokken. ,,In het onderwijs zitten we met een alarmerende situatie.'' Niet alleen Marapin en Henriquez, maar ook de voorzitter van de Algemene Rekenkamer, Hubert Toppenberg, meent dat een tweede fase van de Arubaanse status aparte is aangebroken. ,,Economisch gaat het goed, maar we moeten aan de sociale ontwikkeling gaan werken, anders is de status aparte zoals we die nu kennen niet levensvatbaar.'' Toppenberg tussen zijn feestvierende landgenoten op de Plaza Betico Croes.: ,,Als er niets aan de overheidsfinanciën wordt gedaan kunnen we op termijn afglijden naar het niveau van Curaçao, dat is echt een schrikbeeld.'' Op een steenworp afstand werkt advocaat Andine Bikker aan de oprichting van een nieuwe politieke partij, Democratico Real. ,,Je kan je afvragen of Arubanen zich terdege bewust zijn van de situatie. Op de Dag van de Vlag moet je niet alleen terug kijken naar wat er bereikt is, maar moeten we ook vooruit kijken. Aruba heeft sinds 1986 geen politieke vernieuwing gehad, het zijn nog steeds dezelfde leiders als toen, met achterhaalde ideeen uit de jaren zeventig.''

Sinds de status aparte hebben de Arubaanse Volkspartij (AVP) en de Movemientu Electoraal di Pueblo de dienst uitgemaakt. Bikker is niet de enige nieuweling aan het politieke front die tijdens de komende verkiezingen in september een gooi naar de macht gaat doen. Zo zet de RED, onder leiding van pater Rudy Lampe zich in voor integriteit van bestuur. In samenspraak met het Internationaal Monetair Fonds (IMF), pleit de Centrale Bank vooralsnog voor fiscale verantwoordelijkheid, die in de wet verankerd moet worden. Dan kunnen tekorten op de begroting, zoals de kleine honderd miljoen euro in 2004, in de toekomst worden voorkomen.

Op de Plaza Betico Croes lopen de officiële festiviteiten langzaam ten einde. Grote groepen padvinders lopen luid trommelend langs premier Nelson Oduber en de andere leden van het Arubaanse kabinet.

,,De komende regering moet veel impopulaire maatregelen gaan nemen'', zegt Oduber als de laatste stoet uit het zicht is. ,,Maar zonder die eerdere leningen was Aruba failliet gegaan.'' Het geld was nodig, zegt de premier, voor investeringen in beveiliging zodat Amerikaanse toeristen ook na 11 september naar Aruba bleven komen. ,,Ik ben een voorstander van een balanced budget, maar wat heb jeer aan als je geen economische groei hebt? Ik wil niet zeggen dat we op Aruba zonder problemen zijn, maar we doen het nog steeds beter dan al die andere eilanden in het Caribisch Gebied.''