Landbouw inderdaad schuldig aan explosies van algen langs kust

Grootschalige landbouw in kustgebieden leidt inderdaad tot de explosieve groei van fytoplankton in de oceanen. Het effect is nu bevestigd met behulp van satellietbeelden. Onderzoekers van Stanford University in Californië zagen in de dagen na irrigatie in de Mexicaanse Yaqui-vallei grote fytoplanktonvlekken ontstaan in de Golf van Californië, waar de Yaqui-rivier op afwatert (Nature, 10 maart).

In de Golf van Californië is de hoeveelheid stikstof de belangrijkste factor in de groei van de eencellige microscopische planten. Fosfor en ijzer, andere nutriënten voor fytoplankton, komen sowieso overvloedig voor in de Golf. Een plotselinge grote toevoer van stikstof kan daardoor een explosieve groei van fytoplankton teweegbrengen. Maar altijd was er twijfel over de invloed van de landbouw, omdat algenvelden ook op natuurlijke wijze kunnen ontstaan. Stikstof wordt dat door stroming van de bodem naar de oppervlakte gebracht, waar algen zich onder invloed van licht vermenigvuldigen.

In het 225.000 hectare grote irrigatiegebied in de Yaqui-vallei gebruiken de boeren jaarlijks ruim 56.000 ton stikstof als kunstmest voor de productie van tarwe. Vier keer per jaar irrigeren zij enkele dagen, waarbij overtollig water afvloeit via kanalen en natuurlijke stromen en zo via de Yaqui-rivier de Golf bereikt. Dat water spoelt ook 20 tot 40 procent van de stikstof uit.

Met NASA's SeaWiFS-satelliet werd gedurende vijf jaar (1998-2002) het gehalte aan chlorofyl-a, het pigment dat planten groen kleurt, aan het wateroppervlak gemeten. Bij elke irrigatiebeurt ontstonden fytoplanktonvlekken, in omvang variërend van 54 tot 577 kM&Sup2;, meestal al tijdens de irrigatieperiode, soms enkele dagen later. De gemeten stikstofuitspoeling was voldoende voeding voor het ontstaan van dergelijke grote velden.

Plankton is voedsel voor hogere organismen, maar sommige soorten plankton, zogenoemde brown en red tides, scheiden voor schelpdieren giftige stoffen uit en kunnen zo een ecosysteem verstoren. Bovendien zijn grote bezinkende pakken plankton voedsel voor bacteriën, die door hun snelle vermenigvuldiging veel zuurstof uit het water gebruiken en zo het leven voor de meeste organismen op de oceaanbodem onmogelijk maken. De wetenschappers achten het onwaarschijnlijk dat de nutriënten fosfor of ijzer de aanzet zijn voor de razendsnelle fytoplanktongroei na irrigatie: fosfor is overvloedig aanwezig in de Golf en het irrigatiewater bevat nauwelijks ijzer.