In La Scala klinkt geen muziek maar gescheld

Drie maanden na de heropening van La Scala kampt het wereldberoemde operahuis met een nietsontziende machtsstrijd. ,,Deze geschiedenis speelt al jaren onderhuids.''

's Werelds beroemdste operatheater La Scala is sinds enkele weken veranderd in een arena waar de ene na de andere bloedige karaktermoord wordt gepleegd. Muziek klinkt er al weken niet meer, gescheld des te meer. Dirigent Riccardo Muti wil niet meer met het orkest werken en de muzikanten moeten de maestro niet meer. Door een volledig uit de hand gelopen ruzie wordt er niet meer opgetreden, heeft het orkest om het ontslag van de dirigent Riccardo Muti gevraagd, is algemeen directeur Carlo Fontana vorige maand ontslagen, en houdt de Italiaanse senaat hoorzittingen waarin het de protagonisten in deze niets ontziende machtsstrijd aan de tand voelt.

,,Wat is er toch in godsnaam aan de hand met de Scala'', zo vraagt cultuurminnend Italië zich af. Welk kwaad verslindt voor het oog van de wereld dit Milanees cultuursymbool, net drie maanden na de triomfantelijke heropening van het operahuis?

,,Het enige dat we zeker weten'', zo zegt toneelschrijver en Nobelprijswinnaar Dario Fo in de Corriere della sera, de krant die dagelijks pagina's wijdt aan het drama, ,,is dat deze geschiedenis al jaren onderhuids speelt''. Maar zelfs nu de zaak is ontploft, ,,heeft niemand de moed om open te praten en uit te leggen welke belangen hier achter zitten.''

Vooralsnog krijgt de oproep tot kalmte van minister Giuliano Urbano van cultuur geen gehoor. ,,Men zou hopen dat alle betrokkenen hun mening geven op een manier die het bijzondere prestige en de geschiedenis van de Scala recht doet'', zei hij. Dat blijkt deze dagen veel te veel gevraagd. Werkelijk iedereen ruziet met iedereen. De burgemeester van Milaan, Gabriele Albertini, verwijt de ontslagen algemeen directeur Fontana dat hij 370 orkestleden opslag of promotie heeft gegeven in een poging ze achter zich te krijgen. Kosten: twee miljoen euro. Fontana heeft daar weer furieus op gereageerd: ,,Ik heb op alle manieren geprobeerd om polemieken te voorkomen, maar nu creëer ik een monsterzaak. Ik vraag schadevergoeding vanwege het aantasten van mijn goede naam. Wens uzelf mij niet nog eens tegen te komen!''

Het orkest en een oud-regisseur van de Scala vragen de nieuwe algemeen directeur Mauro Meli op te stappen. Iets wat deze weigert. De wereldberoemde regisseur Franco Zeffirelli maakt muzikaal directeur en dirigent Riccardo Muti in The Guardian uit voor ,,dronken van zichzelf, gedrogeerd door zijn eigen kunst en zijn eigen ijdelheid. Hij kan alleen over zichzelf praten. Hij is een karikatuur van een dirigent geworden.'' En over diens werk in La Scala: ,,Constipatie opwekkend, met geen enkele vitaliteit op het toneel.''

Afgelopen woensdag liep de grote zaal van het theater voor de zoveelste keer vol zonder dat er gespeeld zou worden. De achthonderd personeelsleden hitsten elkaar op en namen een motie aan waarin ze om het ontslag van Muti vroegen. Die middag circuleerde het gerucht dat de maestro zijn biezen al had gepakt, maar anderhalf uur later bleek dit toch weer niet het geval te zijn. De dag na deze revolte ontstonden nieuwe polemieken. De directeur van het congrescentrum van Milaan Michele Perini: ,,Als mijn werknemers me zouden vragen om op te stappen zou ik ze allemaal wegjagen. Deze bende van overbetaalde muzikanten denkt over het goddelijk recht te beschikken de lakens uit te delen.''

Elke dag wordt gepresenteerd als de dag waarop de definitieve wending plaatsvindt, maar steeds krijgt de affaire een vervolg. Donderdag vergaderde de raad van bestuur waarin vrijwel alle grootindustriëlen van Italië vertegenwoordigd zijn, onder wie Fedele Confaloniere, president van Berlusconi's Mediaset en Marco Tronchetti Provera van Pirelli en Telecom. Maar ook zij konden de deconfiture niet voorkomen. Afgelopen weekend hadden zij met tien privaten samen opnieuw 10 miljoen euro beschikbaar gesteld om het gat van 16 miljoen euro te dichten waarmee de Scala door tegenvallende kaartverkoop en minder subsidie kampt. ,,Een teken van vertouwen in de toekomst'', zo heette het.

Volgens de vakbonden van de orkestleden spant dirigent Muti samen met deze ,,rechtse grootindustriëlen'' die een publiek cultuurgoed in handen van de commercie proberen te drijven. Men spreekt zelfs al van linkse en van rechtse muziek en muzikanten. Hoeveel lagen deze giftige titanenstrijd uiteindelijk zal blijken te hebben, is onduidelijk. Maar Verdi zou vast zijn vingers hebben afgelikt bij een tragedie met steeds weer nieuwe dramatische wendingen.