Heftig stuk Kleist gevoelloos gebracht

Begin deze maand stelde het theatergezelschap 't Barre Land de première van De familie Schroffenstein uit, omdat de voorstelling nog niet klaar was. Misschien had de groep nog wat meer tijd moeten nemen. Wat is er misgegaan? Waarom krijgt dat heftige eerste stuk van Heinrich von Kleist, waar ook 't Barre land zich zo enthousiast over uitliet, hier zo weinig vuur?

Niets minder dan een Romeo-en-Julia-tragedie verwerkte de schrijver in zijn drama uit 1803: door de hebzucht en haat van hun omgeving gaan twee gelieven te gronde. Agnes en Ottokar behoren beiden tot de Schroffensteins, maar Ottokar is een telg uit het huis van Rossitz en Agnes komt uit het huis van Warwand. Tussen beide families bestaat een erfverdrag waarin vastligt dat als één tak uitsterft, al het bezit aan de andere vervalt. Dus hebben beide takken er belang bij elkaar uit te roeien. Liefde, zorg en bloedverwantschap zijn buitenspel gezet. Ervoor in de plaats is wraak gekomen, gevoed door verdachtmakingen en boosaardige misverstanden.

Samen met Kleists bevlogen taal zou dat een imposante theateravond vol drukke emoties en gedachten moeten opleveren. Maar 't Barre Land presteert het omgekeerde. Zelden zag ik zoveel gevoelsarme en geestdodende flauwekul bij elkaar. Als zoutzakken staan de negen spelers in de ruimte. Ze reageren amper op elkaar, ze zeggen alleen hun tekst en dat doen ze zelfs met het script in hun hand allerbelabberdst. Niet alleen verspreken ze zich te vaak, ook steken ze zo min mogelijk energie in hun expressie en dictie. De vertaling, waar de groep toch flink op geploeterd heeft, komt futloos en glansloos naar buiten, opgedreund zonder enige liefde en onderbroken door niets verhelderende commentaren.

Soms heeft antitheater een functie. Het ontmaskert dan de schijnheiligheid van het illusionistische theater, met zijn afstompende conventies. En als het goed is, blijft er na die ontmaskering een harde kern over – een waarheid die door gedrevenheid en brille aan het licht is gebracht. Meer dan eens slaagde 't Barre Land er zelf in om op die manier het stof van klassiekers te blazen: romans van Canetti en Dostojevski bewerkte het even virtuoos als toneelstukken van Shakespeare en Goethe. Maar dit keer valt er geen kern te bespeuren en zeker geen briljante waarheid.

De geluidsinstallatie in het midden laat af en toe flarden radio horen. Over `terrorism' heeft de nieuwslezer het, en over de bedreigde `Western democracies'. Met enig geweld zou je daar de opvatting van de makers kunnen zoeken: de kritiek op een vijanddenken dat de wereld opdeelt in twee onverzoenlijke kampen. Een aardig idee. Maar de verveelde afwikkeling van alles walst daar vernietigend overheen.

Voorstelling: De familie Schroffenstein, van Heinrich von Kleist, door 't Barre Land. Gezien: 15/3 Theater Frascati, Amsterdam. Tournee t/m 29/4. Inl: 030-2316142 of www.barreland.nl