Geld maken van afvalproduct

Honderden boeren willen opeens een installatie bouwen die mest omzet in elektriciteit. Een vijfde van alle Nederlandse huishoudens zou zo voorzien kunnen worden van stroom. ,,Een vergister doet het altijd, een windmolen niet.''

Aan de ene kant van de installatie gaat er stront in, aan de andere kant komt er elektriciteit uit. ,,Kijk, zo maak je geld van afval'', zegt akkerbouwer Henk Bosma uit het Friese Zuidvelde.

Gekleed in groene laarzen en blauwe overall stapt de forse Fries ferm over zijn erf. Hij gaat in de richting van een enorme, vier meter hoge, ronde, afgedekte bak. Bosma vertelt dat er speciale bacteriën inzitten die de mest gedeeltelijk omzetten in het gas methaan. Hij wijst hoe dat gas wordt afgevoerd naar een hokje ernaast, waar het via een motor wordt omgezet in elektriciteit en warmte. Bosma voorziet duizend huishoudens van stroom. Drie jaar geleden waren hij en zijn broer Jaap de eersten in Nederland die een mestvergister lieten bouwen. Inmiddels loopt het storm.

,,Er zijn al zo'n 500 boeren in Nederland mee bezig'', zegt Jan Schellekens van het Wageningse adviesbureau DLV. Samen met onderzoekers van de Wageningen Universiteit berekende hij dat een mestvergister, volgens de huidige regels, rendabel zou zijn voor 2.800 boerenbedrijven. Die zouden daarmee maar liefst een vijfde van alle Nederlandse huishoudens kunnen voorzien van stroom. ,,Het is beter dan windenergie, want als het niet waait heb je geen stroom. De vergister doet het altijd'', zegt Schellekens. In Nederland zijn er momenteel volgens hem zes mestvergisters in bedrijf, maar dat aantal zal de komende jaren snel toenemen.

Een installatie vergt een investering van 2,5 miljoen euro, aldus Schellekens. ,,Maar dat heeft een boer er binnen vijf jaar uit'', zegt hij. Een vergister kan volgens hem, na aftrek van alle kosten, jaarlijks 200.000 euro opleveren. Schellekens: ,,Tenminste, als de omstandigheden optimaal zijn.''

Mestvergisting lijkt een panacee. Het levert extra inkomsten voor boeren, die de laatste jaren weinig verdienen. Veehouders moeten door strenger wordende regelgeving steeds meer betalen om hun mest kwijt te raken. Met een vergister maken ze daarvan juist een bron van inkomsten. Ze verkopen de stroom, en met de warmte kunnen ze stallen en silo's op temperatuur houden. Daarmee besparen ze op fossiele brandstoffen. Verder komt er uit de vergister naast elektriciteit en warmte ook nog wat mest. De boer zou daarmee zijn kunstmest deels kunnen vervangen.

Mestvergisters kunnen ook bijdragen aan de Europese doelstelling voor duurzaam energiegebruik – in 2010 moet 9 procent van de verbruikte elektriciteit worden opgewekt uit duurzame bronnen. En de vergisters passen in het Kyoto-verdrag, dat de uitstoot van broeikasgassen wil beperken. Normaal ontsnapt het broeikasgas methaan uit mest, maar een vergister zet dat juist om in elektriciteit.

Het ministerie van Milieu stimuleert de ontwikkeling van mestvergisters sinds vorig jaar. Zo geeft het boeren subsidie voor het opwekken van groene stroom. Verder heeft het een lijst van 23 producten opgesteld die samen met de mest mogen worden vergist. ,,Als je alleen mest in de vergister doet, levert het niet veel stroom op'', zegt akkerbouwer Bosma. ,,Bieten, uien en maïs zijn rijk aan suikers, die de bacteriën nodig hebben om methaan te maken.'' En zo mogen nu ook erwten, witlof, koolzaad, aardappelen en tarwe in de vergister. Twee maanden geleden heeft het ministerie van Milieu de lijst verder uitgebreid met afvalproducten van vijftien voedselverwerkende fabrieken. Daaronder aardappelstoomschillen en afval van een ijsfabriek.

Volgens Anton Kool van het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) is er sprake van een hype. ,,De indruk is gewekt dat er veel geld mee te verdienen valt. Zo is het niet'', zegt Kool. Volgens hem is mestvergisting alleen interessant voor grote bedrijven. Hij betwijfelt of boeren de warmte altijd kunnen toepassen in hun stallen. ,,Melkkoeien hebben geen extra warmte nodig, dat gaat alleen voor varkens en kippen op'', zegt Kool. Volgens hem heeft mest uit de vergister ook niet dezelfde constante kwaliteit van kunstmest.

Er zijn meer haken en ogen, zegt John Neeft van overheidsinstantie SenterNovem. Om de mestvergister continu in bedrijf te houden, moeten boeren een voorraad aanleggen van mest, aardappelen, maïs. Ze moeten dus silo's bouwen. ,,Dat tast volgens sommige mensen het landelijke karakter aan'', zegt Neeft.

Volgens Bosma valt dat wel mee. Zijn bedrijf is omgeven door uitgestrekte akkers. Wie komt er nou langs zijn boerderij? Hij vindt dat de overheid nog meer kan doen om de ontwikkeling te stimuleren. Bermgras zou ook op de lijst kunnen. Dat is prima voer voor de bacteriën. Frituurvet ook. Net als veel producten die supermarkten weggooien omdat ze over de datum zijn.

Ook de subsidieregeling kan volgens hem beter. Voor de productie van duurzame energie staat tien jaar subsidie. In Duitsland is dat twintig jaar. Daar ligt de prijs die een boer krijgt voor een kWh stroom ook hoger. Verder gaat de goedkeuring van vergunningsaanvragen er sneller. In Duitsland staan inmiddels enkele duizenden mestvergisters.

Ook in Denemarken gaat de ontwikkeling hard. Maar Kool van het CLM vindt niet dat de subsidies verder omhoog moeten. ,,Dat schept alleen maar een verwende markt'', zegt hij. Toch hoopt hij dat er meer mestvergisters komen. ,,Het is een goeie techniek'', zegt hij. Hoeveel de uitstoot van broeikasgassen erdoor kan verminderen, durft hij niet te zeggen. ,,Maar alle beetjes helpen.''