Een onverzoenlijke bedevaart naar de Falklands

Bijna 23 jaar na de invasie bezocht een groep Argentijnse familieleden deze week in Port Stanley een oorlogsmonument voor de 649 landgenoten die in 1982 stierven bij de Slag om de Falkland-eilanden.

Alles is treurig. Pastoor Juan is net achter in de bus nog optimistisch voorgegaan in een gebed ,,voor een mooie dag'' maar het helpt niet. De lange weg naar het kerkhof voor de in 1982 omgekomen 649 Argentijnse soldaten in een uithoek van de Falklands is eenvoudigweg te triest. Voor zover de ruiten van de bus het toelaten die door de eindeloze regen zijn beslagen, zien we een boomloze vlakte, rivieren van stenen en vuile schapen. Zou de zon nog tevoorschijn komen, vraagt een van de Argentijnse passagiers hardop. ,,Blijf geloven'', roep pastoor Juan. Er klinkt gezucht.

Over twee weken is het precies 23 jaar geleden dat het Argentijnse leger de Falkland-eilanden binnenviel. De Argentijnen wisten de vijfhonderd kilometer voor de kust van het Zuid-Amerikaanse vasteland gelegen groep van twee grote en 700 kleine eilanden met 2.500 bewoners 74 dagen lang bezet te houden. Toen werden ze weggeschoten door de Britten die niet van plan bleken het bestuur op te geven dat ze hier sinds 1833 uitoefenen.

Voor het eerst sinds de oorlog verbleef een groep van 22 vaders, moeders, broers, zusters en kinderen van de gesneuvelde Argentijnse militairen een week op de Falklands. Met reis- en verblijfkosten betaald door het Argentijnse ministerie van Buitenlandse Zaken en pastorale bijstand kwamen ze een monument voor de gevallen landgenoten ceremonieel in gebruik nemen. Na een jarenlange bedeltocht langs particuliere geldschieters en eindeloze discussies met de Britse regering hebben de Argentijnen nu hun eigen stenen eerbetoon op de eilanden.

,,We wilden een stenen kruis van twaalf meter hoogte. Maar daarmee zou het monument het hoogste bouwsel van de eilanden zijn geworden en dat was voor de Britten onacceptabel'', vertelt Leandro de la Colina, die zeven jaar was toen zijn vader als luchtmachtpiloot neerstortte op de Falklands. Nu staat er een kruis van drie meter hoogte temidden van marmer met de namen van alle gestorvenen. ,,Het is een emotionele dag maar ik voel me goed, dichtbij mijn vader'', zegt Leandro.

Argentijnen kunnen onderling hartstochtelijk van mening verschillen maar over een ding zijn ze het altijd eens. De Malvinas, zoals zij de eilanden noemen, zijn hartstikke Argentijns. ,,We zullen de aanspraak op de Malvinas nooit opgeven. Zonder de eilanden is Argentinie niet compleet'', zegt Hector Cisneros wiens broer Mario Antonio hier op zijn 26ste stierf. Dat op de Falklands niemand te vinden is die zegt liever bij Argentinie te horen – ook niet de vijf Falklanders met een Argentijns paspoort – is geen argument, zegt Cisneros.

Mike Summers, een van de acht wethouders die de Falklands besturen, reageert met het opgeven van een raadseltje. ,,Weet je hoe je 20.000 Argentijnen in een telefooncel krijgt? Dan moet je zeggen dat die niet van hun is.'' In de jaren negentig ging het iets beter maar onder de huidige Argentijnse president Nestor Kirchner werden de wederzijdse betrekkingen ,,uiterst armoedig'', zegt Summers. ,,De Argentijnen zijn eindeloos aan het zieken. Ze maken overal bezwaar tegen. Oliemaatschappijen die hier naar olie willen zoeken, worden met repressailles bedreigd.''

Pelsjagers, gauchos en andere avonturiers woonden vanaf de achttiende eeuw op deze eilanden. Argentijnen en Britten kunnen overtuigend uitleggen waarom zij historisch het meeste recht hebben op dit land. Feit is dat het leven er nu in ieder geval ongelooflijk Brits is. De bewoners rijden er aan de verkeerde kant van de weg, eten het liefste fish and chips en het is er te duur. Het meest populaire culturele uitje is tweewekelijks op zaterdagavond. Dan danst jong en oud in disco De Trog op live muziek van de Vechtende Varkens. The fighting pigband speelt valse covers van liedjes van Van Morrison, The Police of Iggy Pop. Bier wordt van huis meegenomen want de tent heeft geen drankvergunning. Het enige Argentijnse op de eilanden zijn de duizenden plastic landmijnen die er sinds 1982 liggen.

De Falklanders zijn door de oorlog meer dan ooit afhankelijk geworden van Groot-Brittannië. Zes keer per maand is er een vlucht met de luchtmacht naar het Verenigd Koninkrijk. Slechts één keer per week is er een vlucht naar Chili. Kirchner geeft geen toestemming voor meer chartervluchten vanuit Chili die over Argentijns grondgebied moeten. De Argentijnen staan alleen extra vluchten toe als ze met een eigen maatschappij ook vanuit Argentinie mogen vliegen. Voor de Falklanders is dat ondenkbaar.

,,Het gevaar is te groot dat de Argentijnen hun vluchten misbruiken voor politieke doeleinden'', zegt de hoogste gezagsdrager van het eiland, gouverneur Howard Pearce. ,,Ze zullen hun eigen vluchten subsidieren zodat de concurrentie het loodje legt en dan zijn de Falklands aan de Argentijnen overgeleverd. Pearce heeft de Argentijnen ,,uit beleefdheid'' een receptie aangeboden in zijn residentie. Het gebaar viel bij veel eilanders niet in goede aarde de niets moeten hebben van de Argentijnen. ,,Ze moeten eerst maar eens volwassen worden'', zegt visboer Stuart Wallace.

Die mening van de eilanders kan de Argentijnen niets schelen. In de striemende regen en wind houdt spreker na spreker bij het monument een patriottische toespraak waarin de ,,helden'' worden bedankt. Ze zullen niet rusten totdat het gebied ,,waar Argentijnsbloed vloeide'' – en ook 255 Engelsen stierven – in Argentijnse handen is. ,,Als we de eilanden weer terug hebben, mogen de huidige bewoners er wat mij betreft blijven wonen'', Leandro de la Colina.