Bovary-klad op website

Alle 4549 bladzijdes kladversie van Gustave Flauberts roman `Madame Bovary' komen op een website, met eindeloos veel verwijsmogelijkheden.

Aan de Universiteit van Rouen wordt gewerkt aan wat de meest omvangrijke digitale romaneditie ter wereld moet worden: een `hyper-Bovary'. Alle 4549 pagina's klad die Flaubert volschreef terwijl hij naar de juiste woorden zocht voor zijn roman Madame Bovary (1857), staan binnenkort op het internet.

Het project komt voort uit een samenwerking tussen de universiteit en de stad Rouen, Flauberts geboorteplaats. De stad is sinds 1914 in het bezit van het pak papier, na een schenking van het nichtje van de schrijver. De bedoeling van de `hyper-tekstuele editie' is de handschriften beschikbaar te maken voor iedereen, in plaats van slechts voor een handvol onderzoekers. Eerder zette de universiteit al Flauberts hele correspondentie en de catalogus van zijn bibliotheek op internet.

Flaubert zwoegde jarenlang als een kluizenaar op Madame Bovary, de tragische levensgeschiedenis van een provinciale doktersvrouw die droomt van de romantische liefde en vlucht in vreugdeloze affaires. Dagenlang kon Flaubert op één zinnetje zitten. De roman werd na publicatie meteen een scandaleus succes. Flaubert moest zelfs terechtstaan wegens zedenbederf.

Het hele corpus manuscripten van Madame Bovary is digitaal gefotografeerd. De oorspronkelijke volgorde van de fragmenten, de `tekstgenese', is vervolgens vastgesteld door onder andere een Japanse specialiste. En de moeilijk leesbare kladpagina's worden nu getranscribeerd door meer dan honderd vrijwilligers over de hele wereld. Zelfs schoolklassen zijn betrokken bij de transcriptie, een nauwkeurig werkje waarbij alle doorhalingen en varianten worden genoteerd. Christophe Hennart is een van de kopiisten. De Normandische psychiater en zijn vrouw besteedden hun zomervakantie aan de 32 pagina's klad die twee pagina's van de roman besloegen: ,,Ik heb gekozen voor de passage over de ziekte van Emma Bovary. Beroepsmatig interesseerden de symptomen me: haar hysterie is natuurlijk legendarisch. Maar ik heb ook veel opgestoken over schrijven en over de stijl van Flaubert: hoe hij driekwart van wat hij deed weer verwierp.'' Het lastigste vond Hennart het ontcijferen van het handschrift: ,,Soms is een woord doorgestreept, en daar heeft Flaubert later dan weer doorheen geschreven. Het komt vaak neer op raden wat er gestaan kan hebben, of het herleiden door vergelijking met andere versies.''

Is het, gezien die moeilijkheden, niet riskant om de transcripties door leken te laten maken? Daniëlle Girard, een van de coördinatoren van het project, vindt van niet: ,,Natuurlijk is de ene transcriptie beter dan de andere. Zo is er ook een meisje bezig in Argentinië: zij heeft niet alleen een taalkloof maar ook een cultuurverschil te overbruggen. Nog los van de gewone referentieproblemen bij een tekst van anderhalve eeuw oud.'' Maar ook wetenschappers zijn er niet per se goed in, vertelt Girard: ,,Een Normandische lerares met pensioen kan vaak meer met Flauberts taalgebruik en met zijn moeilijke handschrift dan een net gepromoveerde jongen van 23.''

Ondanks de inzet van amateurs denkt Girard dat de transcripties voor wetenschappers toch betrouwbaar zullen zijn: ,,Eerst laten we de vrijwilligers elkaars werk controleren. En ook de bezoekers van de site mogen natuurlijk op fouten wijzen. Het is een werk in ontwikkeling: over een jaar of vijf is het helemaal betrouwbaar. En vergeet niet dat er ten controle ook altijd de foto van het manuscript zelf bij staat.''

Hoewel de website pas eind 2006 (de 150ste verjaardag van Madame Bovary) de lucht in gaat, kunnen de eerste resultaten al bekeken worden. Op www.univ-rouen.fr/flaubert/ is precies te zien hoe Flaubert eindeloos schrapte, schreef en herschreef. Alleen de foto's van de pagina's uit het manuscript staan er nog niet bij. Wie mee wil puzzelen op Flauberts moeilijk ontcijferbare handschrift, moet nog even geduld hebben.