`Laten we het wel professioneel houden hier'

Super-PG De Wijkerslooth werd gisteren in het proces over de bouwfraude ondervraagd door de advocaten van de bouwbedrijven. Hij had er geen zin in.

Direct nadat Joan de Wijkerslooth, de hoogste man van het openbaar ministerie, zijn eed heeft afgelegd, vraag de rechter hem of hij begrijpt wat dat allemaal voor hem inhoudt, en dat hij het recht heeft te zwijgen. ,,Als ik dat niet wist'', antwoordt De Wijkerslooth, ,,wie zou dat dan wel moeten weten?''

Gisteren moest de voorzitter van het college van procureurs-generaal getuigen in de maandenlange bouwfraude-zaak voor de Rotterdamse rechtbank. Het is een proces van grote getallen: vier van Nederlands grootste bouwbedrijven en twaalf van hun (ex-)bestuurders worden vervolgd wegens hun jarenlange deelname aan bouwkartels, waarbij in totaal bijna 600 bouwers waren aangesloten.

Het werd een kribbige confrontatie. De Wijkerslooth gaf herhaaldelijk aan geen zin te hebben in de vragen van advocaat B. van Eijck van bouwbedrijf Volker Wessels, of hield het bij ,,ja'', ,,nee'' of ,,nauwelijks''. Omdat in deze zaal de getuige tussen de president van de rechtbank en de advocaat in zit, ,,zit ik hier in uw nek te kijken'', constateerde advocaat Van Eijck.

De Wijkerslooth: ,,Ik zit hier inderdaad heel ongemakkelijk.''

Van Eijck: ,,U zou ook dáár kunnen zitten, meer aan de zijkant. Dan kunt u ons beiden zien.''

De Wijkerslooth: ,,Ik red mij wel. Ik kijk liever de president aan.''

van Eijck stelde tussen elf uur 's ochtends en half vier 's middags 182 vragen, en liet daarbij 22 verschillende ambtsberichten, verslagen en brieven tussen politici op een groot scherm projecteren. Er was hem veel aan gelegen een nauwgezet antwoord te krijgen op de vraag: waarom staan alleen Volker Wessels, Koop, BAM en Heijmans hier terecht, terwijl de gehele bouw zich aan de kartelpraktijken bezondigde?

De Wijkerslooth wilde wel samenvatten wat het bezwaar van de bouwers is: ,,Als ik het goed begrijp voelt u zich slachtoffer van willekeur.'' Maar volgens De Wijkerslooth werkt dat anders. Het openbaar ministerie heeft gebruikgemaakt van het `trechtermodel', waarbij een paar bedrijven zijn geselecteerd, en andere altijd nog vervolgd kunnen worden. ,,We hangen toch ook niet boven elke snelweg die je verzinnen kunt flitsapparaten? Wij proberen ons te concentreren op black spots. Hier dus ook.''

Daarnaast wilden de advocaten van de bouwers het met De Wijkerslooth hebben over `politieke belangen'. Destijds heeft het openbaar ministerie maandenland onderhandeld met klokkenluider Ad Bos. Die had een schaduwadministratie met daarin de geheime afspraken tussen bouwers en wilde deze niet zomaar overhandigen. Het OM kon al die tijd geen onderzoek doen naar de bouw. Maar drie dagen nadat eind 2001 het televisieprogramma Zembla Bos' administratie had laten zien, werd alsnog besloten vervolging in te stellen. De Wijkerslooths verklaring is dat de advocaten ,,de wat bijzondere formulering'' van `politieke belangen' verwarren met politieke verantwoordelijkheid. ,,In het eerste geval kan dat gaan om partijbelangen of de relatie tussen een minister en een Kamerlid.'' En daarbij: volgens De Wijkerslooth werd vlak na de uitzending opeens alsnog duidelijk dat het OM wel over de administratie kon beschikken.

Dat in die tijd de bouwfraude bekend werd, verbaasde De Wijkerslooth maar in beperkte mate. Eerder werkte hij jarenlang bij de landsavocaat als bouwjurist in de tijd dat de EU de toen nog legale afspraken tussen bouwers afschafte. ,,Toen was al de vraag: gaat dit systeem nu ondergronds? Je verwacht niet dat er een hele mand met problemen uit voortkomt, slechts een paar rotte appels.''

De Wijkerslooth bleef tijdens het hele verhoor ageren tegen de minutieuze vraagstelling, die hem te zeer inging op de besluitvorming binnen het OM.

De Wijkerslooth: ,,Ik moet me nu soms was assertiever gedragen dan het een getuige betaamt.''

Van Eijck: ,,Ik ben niet onder de indruk van deze intimidatie.''

De Wijkerslooth: ,,Dit ís geen intimidatie.''

Rechter Hofmeijer-Rutten: ,,Laten we het wel professioneel houden hier.''

www.nrc.nl: Dossier bouwfraude