Endstra-scenario hangt boven zaak-De Vlieger

De Israëlisch-Nederlandse `beveiligingsman' Itzhak M. speelt een sleutelrol in de strafzaak van zakenman Erik de Vlieger. Gisteren stond M. voor het hekje.

Zo heftig als de reacties enkele maanden terug waren op de aanhoudingen van zakenman Erik de Vlieger en zijn secondant Harm Prins, zo kalmpjes verliep gisteren het eerste openbare vervolg op de zaak. In Amsterdam moest de Israëlische Nederlander Itzhak M. (40) voorkomen, voor een beslissing over de verlenging van zijn voorlopige hechtenis.

Het openbaar ministerie (OM) meent dat M., die sinds december vastzit, betrokken is geweest bij afpersingen van zakenmensen, onder wie ex-IMCA-baas Erik de Vlieger (vastgoed, luchtvaart, media). De Vlieger heeft dat tot nu toe openlijk weersproken. En namens M. benadrukte advocaat Nico Meijering dat zijn cliënt normaal beveiligingswerk voor De Vlieger deed. Dat M. soms grof in de mond is en met zijn lichaamstaal angst inboezemt, moet worden verklaard uit M.'s verleden in het Israëlische leger, zei de advocaat.

Hoewel de zaak niet inhoudelijk werd behandeld, bleek gisteren dat officier van justitie M. Zwinkels zich een ingewikkelde taak heeft opgelegd. Aan de ene kant wil hij bewijzen dat De Vlieger door M. is afgeperst bij transacties in het vastgoed. Anderzijds blijkt dat De Vlieger ook gebruikmaakte van M.'s kennelijke vaardigheden in het (laten) afpersen van mensen. De Vlieger is volgens het OM slachtoffer én dader. Zo is in de aangifte van de ex-eigenaar van het Amsterdamse café Raffles – waarmee het onderzoek begon – aangegeven dat De Vlieger beide rollen heeft vervuld. Gisteren bleek dat het OM bovendien belastende gesprekken van De Vlieger en M. in het Amsterdamse Vondelpark heeft opgenomen.

Daarmee heeft de zaak alles van een spiegelpaleis. Voor de buitenstaander zal De Vliegers ontkenning dat hij door M. is afgeperst, genoeg zijn om geen geloof te hechten aan de verdenking dat M. de zakenman afperste. Maar nu De Vlieger mogelijk ook zelf mensen met behulp van M. heeft afgeperst, kan men de ontkenning van De Vlieger zien als zelfbescherming: wanneer De Vlieger zijn `beveiligingsman' erbij lapt, geeft hij zichzelf aan.

Het is dansen op een vulkaan. Ook voor het OM. Zeker nu in de Amsterdamse vastgoedwereld wordt gevreesd voor het `Endstra-scenario'. Volgens betrokkenen die het onderzoek goed volgen, legde vastgoedmagnaat Willem Endstra vlak voor zijn liquidatie vorig voorjaar bij de politie een aantal verklaringen af over mensen die hem zouden hebben afgeperst. Formeel is onbekend wie dat waren. Formeel is ook onhelder of die verklaringen aanleiding voor zijn liquidatie waren. Feit is dat in de onderwereld bekend was dat Endstra had gepraat met de politie. Tegen die achtergrond bestaat onder vastgoedondernemers beduchtheid om aangifte van afpersing te doen: praten met de politie is in veler ogen vragen om de kogel.

Evengoed lijkt er een systeem van afpersingen van vastgoedondernemers te bestaan. Gisteren noemde advocaat Meijering de naam van een andere Israeliër die volgens betrokkenen bij het onderzoek een rol heeft gespeeld bij de afpersing van weer een andere hoofdrolspeler in het vastgoed. Ook is bekend dat in de strafzaak van Itzhak M. de voormalige zakenpartner van Willem Endstra, Klaas Hummel, is gehoord over kennelijke afpersingen. Hummel heeft dat ontkend.

Het OM lijkt niettemin successen te boeken. Deze week werd via De Telegraaf duidelijk dat een nieuwe betrokkene uit de vastgoedwereld is opgestaan, Dennis Panday, die belastend over Itzhak M. zou hebben verklaard. M. is hiervoor in zijn cel opnieuw aangehouden. Het geeft het OM lucht. Niet alleen besloot de rechtbank gisteren zijn voorarrest met drie maanden te verlengen. Door de nieuwe zaak kan het voorarrest later nog verder opgerekt worden. Het OM vreest dat personen die belastend verklaren over hun afpersers, het gevaar lopen opnieuw te worden bedreigd zodra M. weer vrij is.